tag:blogger.com,1999:blog-91996614173528159702012-02-16T00:32:43.137-08:00ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.comBlogger501100tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-58316821609722207392011-07-30T20:59:00.000-07:002011-07-30T21:31:08.131-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/-Jm-8hWnPY4g/TjTUDJVcpJI/AAAAAAAAAYQ/Dj9lC6LEyno/s1600/PhotoFunia-19cc5.jpg"><img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;width: 400px; height: 267px;" src="http://3.bp.blogspot.com/-Jm-8hWnPY4g/TjTUDJVcpJI/AAAAAAAAAYQ/Dj9lC6LEyno/s400/PhotoFunia-19cc5.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5635362184257905810" border="0" /></a><br /><h6 style="font-weight: normal;" class="uiStreamMessage" ft="{&quot;type&quot;:1}"><span class="messageBody" ft="{&quot;type&quot;:3}" style="font-size:130%;">ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਛੱਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ।<br />......<br /><span class="text_exposed_show">ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੁਲਾਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਮ 'ਸਿਰਲੇਖ' ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸੀ।<br />........<br />ਤਨਦੀਪ - ਮੌਕਾ ਮਿਲ਼ੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਕੀਹਦੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਲਾ ਝਾੜੋਂਗੇ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਇਹ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਉੱਪਰ ਹੱਸਦਾ ਵੀ ਹਾਂ, ਮਾਯੂਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰੀ ਨੇ। ਦੋਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੋਹਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨਹੀਂ। ਦੋਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਿਆਂ ਬੜਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ, ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<br />.........<br />ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਣ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਵਕਤ ਤਾਂਘ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ, ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਗੁਰੂਦੇਵ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਤਨਦੀਪ ਤਮੰਨਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਪਾਲ ਸੰਧੂ।<br />.........<br />ਤਨਦੀਪ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਆਪਣੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਵੀ।<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਖਾਣਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਜਿਸ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜੀਤ ਚਚੋਹਰ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਾਂਗ-'ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ 'ਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਯਾਰੀ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਜੁਆਕਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਯਾਰਾਂ ਦੀ'।<br />............<br />ਤਨਦੀਪ - ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ/ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਚਹੇਤੇ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾ ਕੌਣ ਹਨ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਮਿਰਜ਼ਾ , ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਬੇਗੋ।<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਗੁਣਗੁਣਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਈ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਅਕਸਰ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲਰਜ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਪਰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਸਦਾ ਰਈ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਖੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ 1984 ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ-'ਵੇ ਨਿੱਕਿਆ ਤੇਰਾ ਜੂੜਾ ਕਰਦੀ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਜਿਊਂਦੀ ਕਦੇ ਮੈਂ ਮਰਦੀ'। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ 1947 ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਲ਼ੀ ਹਵਾ ਵਾਲ਼ੇ ਦੌਰ ਨਾਲ਼।<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਸ਼ਾਇਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਣ ਜਾਣਦੈ...<br />ਦਰਵੇਸ਼ - ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਮੇਰੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਉਪਰਲਾ ਉਹ ਘਰ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਉੱਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।</span></span></h6><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-5831682160972220739?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-89098169003707190382011-07-30T20:56:00.000-07:002011-07-30T21:30:16.589-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/-EoFq_meOW20/TjTTBF06r7I/AAAAAAAAAYI/j9b4PE0nTpY/s1600/Ravinser%2BRavi%2B5.jpg"><img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/-EoFq_meOW20/TjTTBF06r7I/AAAAAAAAAYI/j9b4PE0nTpY/s400/Ravinser%2BRavi%2B5.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5635361049444790194" border="0" /></a><br /><h6 style="font-weight: normal;" class="uiStreamMessage" ft="{&quot;type&quot;:1}"><span class="messageBody" ft="{&quot;type&quot;:3}" style="font-size:130%;">ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ<br />ਰਵੀ - ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ! ਰੱਜ ਕੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ! ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ!<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ<br /><span class="text_exposed_show">ਰਵੀ - ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨ ਦਾ ਹਾਣੀ!<br />ਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੇ ਮਨ ਦਾ ਹਾਣੀ<br />ਤਨ ਵੀ ਹਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<br />ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗੂੰ<br />ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਖੜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<br />(ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: "ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ" ਵਿੱਚੋਂ)<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਐਸੀ ਝਿੜਕ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾ ਭੁੱਲੀ ਹੋਵੇ?<br />ਰਵੀ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ-ਪਸੰਦ ਮੇਰਾ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ਼ਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਐਫ.ਐਸ਼.ਸੀ. (ਮੈਡੀਕਲ) ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ!<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ<br />ਰਵੀ - ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਵਲਿਸਟ ਕਜ਼ਾਨ ਜ਼ਾਕਸ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਵਲ "ਜ਼ੋਰਬਾ ਦ ਗਰੀਕ" ਵਿੱਚੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਵਣ ਤੇ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ!<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਕਿਹੜਾ ਕਸੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਬੂਲ ਲਈ ਸੀ?<br />ਰਵੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਾਂ! ਬੋਸੀਦਾ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਸਾਂ!<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਕੌਣ ਹੁੰਦੈ?<br />ਰਵੀ - ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ-ਅਨੁਭਵ! ਮੇਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾ, ਰਚਨਹਾਰੇ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਆਪਾ ਹੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ!<br />............<br />ਤਨਦੀਪ - ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੇ ਹੋ?<br />ਰਵੀ - ਕੀਨੀਆ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ 1967 ਤੋਂ 1974 ਤਕ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਭਰਪੂਰ ਅਭੁੱਲ ਵਰ੍ਹੇ ਹਨ!</span></span></h6><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-8909816900370719038?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-49117991064504137732011-07-30T20:50:00.000-07:002011-07-31T06:48:52.000-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/-uPSEY9XEcow/TjVdOfZ7xMI/AAAAAAAAAYY/TeakPpkCPw8/s1600/Amrik%2BGhafil.jpg"><img style="display:block; margin:0px auto 10px; text-align:center;cursor:pointer; cursor:hand;width: 400px; height: 332px;" src="http://4.bp.blogspot.com/-uPSEY9XEcow/TjVdOfZ7xMI/AAAAAAAAAYY/TeakPpkCPw8/s400/Amrik%2BGhafil.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5635513012253869250" border="0" /></a><br /><h6 style="font-weight: normal;" class="uiStreamMessage" ft="{&quot;type&quot;:1}"><span class="messageBody" ft="{&quot;type&quot;:3}" style="font-size:130%;">ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਦਾਰ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ੂਬੀ ਕੀ ਹੈ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮੈਂ ਹਰ ਹਾਲ ਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ .....<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਇਕ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ<br /><span class="text_exposed_show">ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਇਕ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ frank .... ਹੋਵੇ ਤੇ ਐਵੇਂ ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇ......ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਟੋਕਦੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਡਾਂਟ ਖਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ...ਜੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਛੁਪਾ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖੇ...ਮੇਰੀ ਇਕ ਦੋਸਤ ਹੈ ਬਸ....ਉਹਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ..<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਗ਼ਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਮੁਹੱਬਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿੰਦੀ ਏ....ਇਹ ਜਵਾਬ ਤਾ ਸਭ ਲੋਕ ਇਹ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ..ਗ਼ਮ...ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਇਹਦਾ ਜਵਾਬ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਏ...<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਕੋਈ ਐਸੀ ਗੱਲ ਜੋ ਅੱਜ ਕਬੂਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਵੋ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ -ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ......ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾਹੇ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਲਿਆ ਕੇ ਭੰਡ ਬੈਠਾ ਹਾਂ....ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ....<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਕਿਤਾਬ ਕਿਹੜੀ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੈ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਅਸਲ ਚ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਚੋਂ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਏਨਾ ਮੌਕ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ....ਉਹ ਕੁਝ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਸਕੂਲ-ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ....ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ..ਨਾਵਲ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਏ....ਅਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਮਾਂ ਦੀ ਇਕ ਆਸੀਸ/ਗੱਲ ਜਿਹੜੀ ਪਰਦੇਸ ‘ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੈਂ ਭੁੱਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਪਾ ਕੇ ਦਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ...ਜਿੱਦਾਂ ਮੈਂ ਲਾਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਹੋਵਾਂ ..ਮੇਰੀ ਭੋਲ਼ੀ ਮਾਂ...!<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਜੇ ਮੌਕਾ ਮਿਲ਼ੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚੋਂ ਕੀ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੋਂਗੇ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨਫ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ....<br />ये भी सच है ज़िंदगी जैसा नहीँ कुछ भी बचा<br />हमसे लेकिन चाह के भी खुदकुशी होती नहीं।<br />..........<br />ਤਨਦੀਪ - ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ‘ਚ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮਿਲ਼ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੈ..ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਪੈਂਤਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ<br />ਨਹੀਂ ਹੈ....<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ‘ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਬਾਲ਼ ਕੇ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ<br /> ਰਹੇ ਮਲਾਲ ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਕਿ ਬੇ-ਚਰਾਗ਼ ਹਾਂ ਮੈਂ....<br />...........<br />ਤਨਦੀਪ - ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਵਸਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ<br />ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ - ਤਨਦੀਪ ਜੀ! ਦੇਖਿਓ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਜੋਗਾ ਛੱਡ ਦਿਓ ਹੋਰ ਨਾ ਘਰ no-entry ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਮਿਲ਼ੇ...ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ‘ਚ..... :)</span></span></h6><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-4911799106450413773?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-59286317403779092462011-06-26T09:09:00.000-07:002011-06-26T09:13:02.973-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/-vWRO30_NaGk/TgdaSopfSnI/AAAAAAAAAYA/s4VlNt8Aj20/s1600/ANISHA%2BSINGH%2B%252816%2529.JPG"><img style="float:right; margin:0 0 10px 10px;cursor:pointer; cursor:hand;width: 264px; height: 400px;" src="http://3.bp.blogspot.com/-vWRO30_NaGk/TgdaSopfSnI/AAAAAAAAAYA/s4VlNt8Aj20/s400/ANISHA%2BSINGH%2B%252816%2529.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5622561935990934130" border="0" /></a><br /><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਪਹਾੜ, ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਬਾਦਬਾਨ, ਬੀਆਬਾਨ, ਕਿਸ਼ਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਚਾਂਦਨੀ, ਨੀਲਾ, ਹਰਾ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਰਿਸਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਹੀ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸਕੇ ਸੋਦਰੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਆਪਣੇਂ ਉੱਪਰ ਲੋਈ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਵਾਂਗ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲ ਮੈਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਨੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਓਵੇਂ ਜਿਵੇਂ .. .. .. ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਤੁਰਦਾ ਹੈ.. ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ.. ਅਤੇ ... ... ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ - 'ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ?'</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਤੇ.. ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ.. ..</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਮੈਂ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ - ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ ਬੋਲਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਹੁਣ ਮੈਂ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਸੀ</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਸਦਾ ਰੁਦਨ ਸੁਣਿਆ ਸੀ.. ..</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">.. .. .. ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਂ ਮੰਗਿਆ</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਮੇਰੀ ਤੇਹ ਸੁਪਨੇਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ.. ..</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">..</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">.. ..</p><p style="color: rgb(255, 204, 153);">ਉਸਦਾ ਫਿਕਰ ਮੈਥੋਂ ਝੱਲਿਆ ਨਾਂ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਰ ਜਿੰਦਰਾ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ? ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਲੱਭੇ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੇ ?</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-5928631740377909246?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-40704757723948068172011-05-20T06:36:00.000-07:002011-05-20T06:40:55.105-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/-EZrVyzlYdqs/TdZvTlVQgYI/AAAAAAAAAX0/36Al6azchfE/s1600/41.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 267px;" src="http://3.bp.blogspot.com/-EZrVyzlYdqs/TdZvTlVQgYI/AAAAAAAAAX0/36Al6azchfE/s400/41.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5608792768166003074" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 153, 0);font-size:100%;" >ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਲੇਹ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਤੋਂ ਪਿਘਲਕੇ ਆਇਆ ਪਾਣੀਂ…ਮੇਰੀ ਮਹਿਸੂਸੀਅਤ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣੀਂ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ..ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਣੀਂ ਨੂੰ ਨਾਗ਼ਣ ਵਾਂਗ ਮੇਲ੍ਹਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਿਆਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਐਨ ਟੀਸੀ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਕੇ ਅਤੇ ਮੀਨਾਂ ਕੁਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਐਨ ਪਹਾੜੀ ਦਿਆਂ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਕੇ… … ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੇਹ ਤੱਕ ਦੇ ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਿਘਲਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਠਹਾਕਾ ਵੀ.. ..ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਬੈਠਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਗ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਬਣਿਆ ਸੀ.. .. .. ਚੈਂਚਲੋ ਉਸ ਪਾਣੀਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਖ ਲਗਾਕੇ ਉੱਡਦੀ ਆਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘਿਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈ…ਆਪਣੇਂ ਹੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਹਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਚੈਂਚਲੋ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ.. .. ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾਂ ਚਿਹਰਾ ਨਿਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ.. ਕੋਈ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਪੁੱਛ ਸਕਦਾ ਹੈ.. .. ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਖ਼ੁਦ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ…ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਕੇ ਵੇਖਿਆ ਉਸ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਪੀਅ ਰਿਹਾ ਸੀ.. .. .. ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇਂ ਅੰਦਰ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀਂ ਅੰਦਰ ਉੱਤਰ ਜਾਣ ਦੀ… ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੇਹ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੜ੍ਹਾ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ.. .. ਇਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅੰਦਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਊਂਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਈ ਸੀ.. .. .. ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੈਂ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਚੈਂਚਲੋ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੋਕ ਰਹੀ ਹੈ.. .. .. .. ਉਸਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ.. .. ਦੂਰੋਂ ਕੋਈ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਬ ਹੁ ਤ ਲੰਮਾਂ ਫ਼ੋਨ .. .. ਚੈਂਚਲੋ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਦੁੱਖ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ.. ..<br />ਤੂੰ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ<br />ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ ਨਾਂ ਆਖ ਸਕਿਆ<br />ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ<br />ਜਿਉਂਦੀ ਰਾਤ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ<br />.. .. .. .. ..<br />ਨਾਂ ਤਾਂ ਰਾਤਾਂ ਹੀ ਚਾਨਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ<br />ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ<br />ਸਾਡੇ ਬਨਵਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਣੀਂ ਗਈ.. .. .. </span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-4070475772394806817?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-1273802917846734982010-11-04T06:10:00.000-07:002010-11-04T06:38:03.737-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK28cu6RzI/AAAAAAAAAXk/huLp_9OA74c/s1600/Saleem+Pasha+in+study+02.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK28cu6RzI/AAAAAAAAAXk/huLp_9OA74c/s400/Saleem+Pasha+in+study+02.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535688041613117234" border="0" /></a><span style="font-style: italic;font-size:130%;" >ਸ਼ਬਦ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ – ਸਲੀਮ ਪਾਸ਼ਾ </span><br /><br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਰੀ ਕਦੋ ਪਈ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ ਕਲਾਮ ਸੁਣਦਾ ਸੁਣਦਾ ਆਪਣੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਤੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਲਾਮ ਸੁਣਕੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਗ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਰਚਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਮਨ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੀਜੋਗੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਤ (ਪੱਛਮੀਂ ਪੰਜਾਬ) ਦੀਆਂ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿੰਨਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਪਰੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆਂ, ਜਾਸੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਮੈਂ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਂ ਮੈਂ ਤਲਿਸਮ ਹੋਸ਼ੁਰਬਾ ਅਤੇ ਅਲਿਫ ਲੈਲਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਤਾਸਿਰ ਸੀ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK0VMoyZEI/AAAAAAAAAWk/SmnmkVN1aSY/s1600/Saleem+Pasha+in+Lok+Virsa+Islamabad.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK0VMoyZEI/AAAAAAAAAWk/SmnmkVN1aSY/s400/Saleem+Pasha+in+Lok+Virsa+Islamabad.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535685168254313538" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ?<br /><span style="font-style: italic; font-weight: bold;">ਪਾਸ਼ਾ </span>– ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ-‘ ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀਂ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ’। ਮੇਰਾ ਵੀ ਏਹੋ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹਕੇ ਆਪ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਐ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਹੋਣਾਂ ਜਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ </span>– ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਬੜੇ ਹੀ ਜਾਨਦਾਰ ਹੋਣੇਂ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ, ਵਰਨਾਂ ਓਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿਚਲਾ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਮੈ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਡਾਈਮੈਂਸ਼ਨ ਜਰੂਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣਾਂ ਨਵਾਂ ਐਂਗਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਿਆ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK0ns_kFAI/AAAAAAAAAWs/pITHxtPWOW0/s1600/Saleem+Pasha+at+Red+Fort+Delhi.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK0ns_kFAI/AAAAAAAAAWs/pITHxtPWOW0/s400/Saleem+Pasha+at+Red+Fort+Delhi.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535685486177424386" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼ </span>- ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਆਈ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span>- ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਕਲੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹਾਂ।ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਏਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀਂ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਜਰੂਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।<br />ਅਜੇ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ,<br />ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾ<br />ਅਜੇ ਮੈਂ ਬਿੱਟ ਬਿੱਟ ਵੇਖ ਰਿਹਾਂ,<br />ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ।<br />ਮੈਂ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।ਏਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੀਵਨੀਆਂ, ਸਫ਼ਰਨਾਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK08-qVW7I/AAAAAAAAAW0/dUTgQCXmbIk/s1600/Saleem+Pasha+reciting+poetry+in+Delhi+University.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 300px; height: 400px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK08-qVW7I/AAAAAAAAAW0/dUTgQCXmbIk/s400/Saleem+Pasha+reciting+poetry+in+Delhi+University.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535685851697470386" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਉੱਪਰ<br /> ਛਪੀਆ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> –ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀਂ ਲਿਸਟ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਨ ਉੱਪਰ ਨਕਸ਼ ਬਣਕੇ ਛਪ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗੀ।ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾਂ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਕੇ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਰਾ, ਕੰਡਿਆਲੀ ਥ੍ਹੋਰ, ਯਾਰ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ‘ਤੇ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਸ਼ ਦੀ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪੁਲ, ਸਭ ਨਾਂ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੈਰੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਮੇਰੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ‘ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ’, ਕੁੱਝ ਆਰਟੀਕਲ ਤੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਮਰੋਜ਼ ਜੀ ਨਾਲ।ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾਂ ਬਾਣਾਂ ਸੁਹਾਡੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> -ਆਮਦ (Creative moments) ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਕਸ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਖਿਆਲ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁੱਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਬੜਾ ਸਮਾਂ ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ।ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।‘ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਭਾ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗੋ ਤਾਂ ਇੰਝ ਨਾਂ ਉੱਠੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ।ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜਿਹੜਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ’। ਸੋ ਅਸਲੀ ਖਿਆਲ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਪੱਕਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਆਲ ਆਪਣੇਂ ਆਗਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਕੇ ਆਉੰਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੋਧੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਜੇ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭਾਵੇਂ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਲਿਖ ਲਈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇਂ ਸਕਿੱਲ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇਂ ਲੈਵਲ ਉੱਪਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਤੇ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਪਣਾਂ ਅੰਤਰੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਲੇਖਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਨੇ ਆਪਣੇਂ ਪਿਆਰੇ ਲੇਖਕ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾਂ ਮਾਈਂਡ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK1YyVLMcI/AAAAAAAAAW8/H92xHlxsmDY/s1600/Shaukat+Ali,+Saleem+Pasha+and+Inderjit+Hassanpuri.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 330px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK1YyVLMcI/AAAAAAAAAW8/H92xHlxsmDY/s400/Shaukat+Ali,+Saleem+Pasha+and+Inderjit+Hassanpuri.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535686329423835586" border="0" /></a><br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਲਿਉਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਸੋ ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਆਮ ਬੰਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇੱਕ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼ </span>- ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਚਨਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਏ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਸਾਡੇ ਏਥੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀਂ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀਂ ਤਾਜ਼ੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣਾਂ ਪੂਰਾ ਟਿੱਲ ਲਾਕੇ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਪਰ ਹੱਸਣ ਨਾਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਇਹੋ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਕ ਉਸਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਸੋਧਣੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ? ਜਾਣੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਲਤੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਿਆ ਸੀ –<br />ਜੋ ਪਾਣੀਂ ਅੱਜ ਪੱਤਣੋਂ ਲੰਘਣਾਂ,<br />ਫੇਰ ਨਾਂ ਆਉਣਾਂ ਭਲਕੇ।<br />ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ,<br />ਫੇਰ ਨਾਂ ਬੈਠਣ ਰਲਕੇ।……ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਵੇਲਾ ਮੁੜ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਦਲ ਦਿਆਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਉੱਪਰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਅਸਰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋ?<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK1s1LDB2I/AAAAAAAAAXE/M6EhU75ihbM/s1600/with+Huqa.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 267px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK1s1LDB2I/AAAAAAAAAXE/M6EhU75ihbM/s400/with+Huqa.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535686673784047458" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਜਿਵੇਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੁਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਲੇਖਕ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੋਖਾ ਸੁਆਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਮੰਨ ਜਾਵੇ। ਸਾਂਝੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਸਾਹਿਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਹੈ , ਇਸ਼ਕ, ਇਬਾਦਤ, ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਸਾਹਿਤ ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ। ਇਸ਼ਕ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਉਦੈ ਹੋਣਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਕੋਈ ਲੁਹਾਰਾ ਤਰਖਾਣਾਂ ਕੰਮ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਧੂਣੀਂ ਧੁਖਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਸੁੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨਿੱਕਲਦੀ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾਂ ਮੂੰਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾਂ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਧੋ ਵੱਧ ਡਿਸਟਰਬ ਹੋਏ, ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ </span>– ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਸਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਿਕਰਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਬਹੁਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ </span>– ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਖਿਆਲ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂ ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੁਣੇਂ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇ ੳਪਰ ਹੀ ਆਪਣੀਂ ਰਚਨਾਂ ਲਿਖੇ, ਸ਼ਬਦ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼, ਧਰਮ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਂਗ।ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਉਹੋ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੱਚ ਲਿਖਣਾਂ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੂਲੀ ਉੱਪਰ ਖਲੋਕੇ ਲਿਖਣਾਂ ਪਵੇ।ਸੱਚ ਦੀ ਆਪਣੀਂ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK18cFoAWI/AAAAAAAAAXM/xNSGag4NAso/s1600/with+Gabbi+punjabi+Poet.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK18cFoAWI/AAAAAAAAAXM/xNSGag4NAso/s400/with+Gabbi+punjabi+Poet.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535686941928325474" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਘਰ ਘਰ ਪੁਚਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਜੁਗਤ ਘੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਲੇਖਕ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਰਾਸੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵੰਡਵਾਉਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਢੋਲ ਵਜਾਕੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਜਾਕੇ ਲਾਭੇ ਟੱਲੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨ[<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਦਰਵੇਸ਼</span> - ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ, ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਪਾਸ਼ਾ</span> – ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸਿਰਫਿਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ, ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਇਹ ਤਿੱਕੜੀ ਮਿਲਕੇ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਫ਼ਨਕਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇਸ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਆਪਣੀਂ ਆਪਣੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇਂ ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾਂ ਪਵੇਗਾ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK2OB6Rb8I/AAAAAAAAAXU/Jc2V9k9pYhE/s1600/Saleem+Pasha%27s+book+Launching+ceremony.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 256px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TNK2OB6Rb8I/AAAAAAAAAXU/Jc2V9k9pYhE/s400/Saleem+Pasha%27s+book+Launching+ceremony.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535687244139032514" border="0" /></a><br /><br /> <div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-127380291784673498?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-60113659096152561632010-10-02T18:24:00.000-07:002010-10-02T20:35:24.808-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKf3S8O-4oI/AAAAAAAAAV8/0S0Polb5KdE/s1600/Ravinser+Ravi+3.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 300px; height: 400px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKf3S8O-4oI/AAAAAAAAAV8/0S0Polb5KdE/s400/Ravinser+Ravi+3.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523655372771877506" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(51, 153, 153);font-size:180%;" >ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ </span><br /><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਜਿਹੀ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">।</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);"> ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">।</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);"> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਲਕ ਸੀ ਕਿ ਕਦੇ ਨਾਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾਂ ਹੈ, ਮਿਲਿਆ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝ ਜਿਹੀ ਉੱਸਰ ਗਈ ਹੈ</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">।</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);"> ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨੀਂ ਕਿਉਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਜਿਹੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">।</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);"> ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇਂ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ</span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">।</span><br /><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">1. ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋˆ ਪਿਆਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">2. ਤੁਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">3. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਹੋਣ ਤੋਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">4. ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋˆ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਦੋਂ ਸੱਜਣ, ਸੱਤ-ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣ ਕਲਪਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਲ ਲੈਣ, ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਂ ਆਵੇ, ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">5. ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">6. ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲਗਾਤਾਰ, ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਂ ਵਿਚ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">7. ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਕਦੋ ਅਤੇ ਕਿਉ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ! ਉਰਦੂ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ:</span><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਹਮ ਰੋਨੇਂ ਪੇ ਆਏਂ ਤੋ ਦਰਿਆ ਹੀ ਬਹਾ ਦੇਂ</span><span style="color: rgb(204, 51, 204);"> </span><span style="font-weight: bold; font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਸ਼ਬਨਮ ਕੀ ਤਰਹਿ ਹਮ ਕੋ ਤੋ ਰੋਨਾਂ ਨਹੀਂ ਆਤਾ</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">8. ਆਪਣੇ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੀਵਿਆ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਹਾਂ..ਕੀ ਫੁਰਸਤ ਤੇ ਕੀ ਨਾਂ ਫੁਰਸਤ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">9. ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕੌਈ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ….ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਫਾਕਾਮਸਤੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਪੱਲੇ ਪਵੇ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">10. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਮੇਰੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਸਮਝੇ, ਮੇਰਾ ਲਿਖਿਆ ਮੁੱਖਬੰਧ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰ ਦੇਵੇ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">11. ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕਰਤਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ!</span><a style="color: rgb(204, 51, 204);" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfro3vP2aI/AAAAAAAAAV0/WWaND48qN6A/s1600/CCF21112009_00024.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 307px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfro3vP2aI/AAAAAAAAAV0/WWaND48qN6A/s400/CCF21112009_00024.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523642555382618530" border="0" /></a><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">12. ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇਹਦਾ ਖੰਡ, ਖੰਡ…ਇਹਦਾ ਪਿੰਡ…..ਇਹਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">13. ਕੀ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੀ ਹੋਣਾਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਅਜੇ ਤਕ ਇਹ ਨੌਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">14. ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇ ਕਿਹੜੇ ਨੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਮੈਨੂੰ ਪੈਰਸ, ਲੰਡਨ, ਸਟੌਕਹੋਮ, ਕੋਪਨਹੈਗਨ, ਡਬਲਨ, ਐਮਸਟਰਡੈਮ, ਬਰੱਸਲਜ਼, ਲਕਸਮਬਰਗ, ਡਿਜ਼ਨੀਲੈਂਡ, ਜਨੀਵਾ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਸਟਰੈਟਫੋਰਡ ਅਪੌਨ ਐਵਨ ਆਦਿ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ! ਖਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਰੋਸਟਡ ਮੀਟ, ਭਿੰਡੀ ਤੇ ਸਾਗ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਾਂ! ਰਸਮਲਾਈ, ਕਸਟਰਡ, ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਤੇ ਖੀਰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਹਨ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">15. ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਸਾਵੇਂ ਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">16. ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇਹ ਚੋਣ 24 ਕੈਰਟ ਮੇਰੀ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">17. ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਚ ਕਿਵੇ ਬਿਆਨ ਕਰੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਸੁੱਚਤਾ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ! ਮੁਹੱਬਤ ਸੱਚੀ, ਸੁਹਿਰਦ ਤੇ ਆਪਾ-ਵਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">18. ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧ ਤੇ ਜਿਊਂਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">19. ਜੇਕਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਹਰ ਰਚਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਹੈ! ਇਹਨਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">20. ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ….ਉੰਜ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਖਿਤਿਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਖਿਤਿਜ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">21. ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਗੁਰੁ ਦੱਤ ਦੀ “ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗ਼ੁਲਾਮ” ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਸੀ! “ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ” ਮੇਰਾ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲ ਹੈ</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">22. ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇਹ ਨੌਬਤ ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਆਈ! ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾਂ ਹਾਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">23. ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਉੰਜ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਝੂਠ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਰਗਾ ਸੱਚ ਹੈ! ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">24. ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾਂ ਭੁਲਾਇਆਂ ਭੁੱਲਾ ਹੋਵੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">1947 ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">25. ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਦਤ ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਦਲਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕਦੇ, ਕਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨ ਦੀ ਆਦਤ!</span><a style="color: rgb(204, 51, 204);" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfgpXXnn-I/AAAAAAAAAVk/u6hyvViFFIg/s1600/PICT0714.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfgpXXnn-I/AAAAAAAAAVk/u6hyvViFFIg/s400/PICT0714.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523630469245542370" border="0" /></a><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">26. ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਟਰੈਕ ਸੂਟ ਜਾਂ ਕੁਰਤੇ ਅਤੇ ਸਲਵਾਰ ਜਾਂ ਪਾਜਾਮੇਂ ਵਿਚ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">27. ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਨਸਾਨੀ </span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਮੰਨਕੇ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">28. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਗੇ ?</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਰਗਰ ਹੱਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">29. ਹਰ ਪਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਕੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ: ਪੂਰੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਛਪਣ ਦਾ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">30. ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਫਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕਹੋਗੇ ?</span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 51, 204);">“ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਆਗੇ ਜਹਾਂ ਔਰ ਭੀ ਹੈਂ”…..ਚਲੇ ਚੱਲੋ… ਡੋਂਟ ਲੁੱਕ ਬੈਕ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">31. ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦਾ ਸਾਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ! “ਆਪਣੇ ਸੰਗ ‘ਚ ਕਦੇ ਆਦਮੀਂ, ਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ!”</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">32. ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਹਰ ਠੋਹਕਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੁਸਤਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">33. ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਘੰਟੇ ਕੁ ਦੀ ਸੈਰ ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ, ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੋਚ!</span><a style="color: rgb(204, 51, 204);" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKff7TgFK0I/AAAAAAAAAVU/NxCN9cDO8M0/s1600/CCF21112009_00006.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 307px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKff7TgFK0I/AAAAAAAAAVU/NxCN9cDO8M0/s400/CCF21112009_00006.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523629677933308738" border="0" /></a><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">34. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਹਿਣਾਂ ਅਤੇ ਜਿਊਣਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਦੌਰ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਮੈਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਊਣ ਵਾਲਾ, ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਜੀਵ ਹਾਂ! ਭੂਤ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਮੇਰੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">35. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਸਭ ਤੋˆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਆਦਰਸ਼ ਔਰਤ ਜਾਂ ਸੁਪਨ-ਕੁੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਬੱਝਣ ਤੌਂ ਇਨਕਾਰ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">36. ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕਾਲਜ ਜਿੱਥੇ ਲੱਖ ਚਾਹਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਆਈ ਗੌਟ ਦ ਬੈਸਟ ਐਵਰੀ ਟਾਈਮ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">37. ਤੁਸੀ ਜਿਸ ਵੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ?</span><br /><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਿਵਾਏ ਸਪੋਰਟਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਐਸਾ ਸੀ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਨ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">38. ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਕੇੱਟ ਮਨੀ ਮਿਲੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪ ਖਰਚਣ ਤੇ ਆਪ ਜਿਊਣ ਜਿੰਨੀਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">39. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਸਭ ਤੋˆ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਸੈਲੀਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਸਵੀਟ ਸਿਕਸਟੀਨ ਐਟ ਗਲੋਬਲ ਲੈਵਲ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">40. ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋˆ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਪਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਜੋ ਕੌੜੀ ਏਸ ਲਈ ਬਣੀ ਕਿ ਉਹ ਅਫਲਾਤੂਨੀ ਨਿਕਲੀ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">41. ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਉੱਪਰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ! ਮੁਰਗ਼ ਮੁਸੱਲਮ ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਰੌਗ਼ਨ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਐਡ ਕਰ ਲਓ ਆਈ ਐਮ ਏ ਲਾਈਫਿਸਟ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">42. ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਐਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਮਰ ਹੀ ਇਕ ਅਦਾ ਬਣ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">43. ਆਪਣਾਂ ਮਨਪਸੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਚੁੱਪ! ਸ਼ਾਂਤ! ਪੱਤਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦਾ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">44. ਤੁਹਾਡਾ ਰੋਡ ਸਾਈਡ ਫੇਵਰਟ ਫੂਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਹੈਮਬਰਗਰ</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">45. ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਫੇਵਰਟ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਮਿਸਟਰ ਮਾਈਕ’ਸ ਸਟੇਕ ਹਾਊਸ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">46. ਤੁਹਡਾ ਮਨਪਸੰਦ ਨਾਈਟ ਸਪੌਟ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">“ ਹੈਂਕੀ ਪੈਂਕੀ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ!”</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">47. ਤੁਸੀˆ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋˆ ਮਹਿੰਗਾ ਖਾਣਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਧਾ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">1968 ਵਿਚ, ਪੈਰਸ ਵਿਚ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">48. ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਖਾਣਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਣਾਂ ਪਿਆ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">1965 ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ!</span><a style="color: rgb(204, 51, 204);" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfeGznIhoI/AAAAAAAAAU0/Yi19rUEIMl4/s1600/Manjit+and+Ravi+029.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 400px; height: 268px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfeGznIhoI/AAAAAAAAAU0/Yi19rUEIMl4/s400/Manjit+and+Ravi+029.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523627676508128898" border="0" /></a><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">49. ਘੱਟ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਥਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਇੰਡੀਅਨ ਬਫੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਵਿਚ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">50. ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਊਟਫਿਟਸ ਖਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਪਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਾਹਲਾ ਪੈˆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">“ਹਡਸਨਜ਼ ਬੇ” ਤੇ “ਸੀਅਰਜ਼” ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ </span><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">51. ਕਿਥੋˆ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੋˆ ਤੁਹਾਡੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੌਂ!</span><br /><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">52. ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸ ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਤੋ ਕੱਪੜੇ ਬਣਵਾਉਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਲੰਧਰ ਕਦੇ “ਬਲੂ ਸਟਾਰ” ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇਂ ਵਿਚ! ਹੁਣ ਰੈਡੀਮੇਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">53. ਆਊਟਫਿੱਟਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਪਸੰਦ ਆਉˆਦੇ ਨੇ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਗੂੜ੍ਹੇ, ਸ਼ੋਖ ਤੇ ਸਫੈਦ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">54. ਆਪਣੀਂ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਈਜ਼ੀ ਟੂ ਵੇਅਰ ਐਂਡ ਰੀਲੈਕਸਿੰਗ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">55. ਜਿਹਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋˆ ਮਨ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੈਰੇਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">56. ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਸ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣਾਂ ਪਸੰਦ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ! ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">57. ਮਨਪਸੰਦ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਪੈਰਸ ਦਾ ਆਈਫਲ ਟਾਵਰ!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">58. ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਯਾਦ ਕਿਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਕੀਨੀਆਂ ਨਾਲ!</span><a style="color: rgb(204, 51, 204);" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfdsi7AifI/AAAAAAAAAUs/JF0HFUixkTg/s1600/Makhautey+Te+Haadsey__page-8-F_.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 255px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TKfdsi7AifI/AAAAAAAAAUs/JF0HFUixkTg/s400/Makhautey+Te+Haadsey__page-8-F_.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5523627225351490034" border="0" /></a><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">59. ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾਂ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼!</span><br /><span style="font-style: italic; color: rgb(204, 51, 204);">60. ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?</span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ, ਆਪਣੇ ਸੁਫਨੇ ਵਰਗਾ!</span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 51, 204);">“ਜਿੱਥੇ ਸੁਫਨਾਂ ਤੇ ਸੱਚ ਮਿਲਦੇ,</span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 51, 204);">ਹੈ ਉਹ ਘਰ ਮੇਰਾ, ਉਹ ਘਰ ਮੇਰਾ!”</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-6011365909615256163?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-19473773953588624572010-09-24T20:11:00.000-07:002010-09-24T20:22:34.393-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TJ1oxK1SmiI/AAAAAAAAATk/uI1ewhAlcfs/s1600/Gurnam+Gill.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 289px; height: 352px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TJ1oxK1SmiI/AAAAAAAAATk/uI1ewhAlcfs/s400/Gurnam+Gill.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5520683912156846626" border="0" /></a><span style="color: rgb(255, 102, 102);font-size:130%;" ><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">ਮੈਂ ਦੋਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ-ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ<br /></span></span><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕਾਲਜ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਲੱਖ ਚਾਹਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ?</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);font-size:130%;" ><span style="font-weight: bold; font-style: italic;"></span></span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਿਜ, ਜਲੰਧਰ। </span><br /><span style="color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼: ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਵੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਸਧਾਰਣ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਅਣਮੰਨੇ ਮਨ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ? </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਕੇੱਟ ਮਨੀਂ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਪਾਕੇਟ ਮਨੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਮਰਾਏ-ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੀ ਕੰਟੀਨ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਕੇ ਪਕੌੜੇ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਮਜਮਾਤੀਆਂ ‘ਚ ਖੜਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਮੀਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂ! </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ 16 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋਬਾਰਾ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਹੀ ਦਿਓ ਤਾਂ ਅੱਛਾ ਰਹੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿਦ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ। </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਪਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਬਹੁਤਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕੌੜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਬਾਪ ਦੇ ਰੁੱਖੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਆਢੀ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ਼, ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਜਲੰਧਰੋਂ, ਅੰਬਾਲ਼ੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮਾਯੂਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਉਣਾ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਸ੍ਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲੋਂ ਵਾਪਸ ਆਣ ਕੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀ ਭੈਣ, ਸੁਰਜੀਤ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਦਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਫੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੱਡੀ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ; ਮੌਲ਼ੀ ਦੇ ਫਾਟਕ ਕੋਲ਼ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਆਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਗੁੱਸਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾ ਲਏ ਕਿਉਂ ਕਿ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਨਿਰੀ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ! </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਤੁਹਾਡੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਨੋ ਖਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਆਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਦ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਦਾ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਲ਼ੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹੋ! ਸ਼ਇਦ ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੇ, ਨਿਮਰ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਅੱਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹਾਂ ਪਰ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। </span><br /> <br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਦਰਵੇਸ਼</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਆਪਣਾਂ ਮਨਪਸੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਹੌਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? </span><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 0);">ਗਿੱਲ</span><span style="color: rgb(153, 153, 0);">: ਖ਼ਾਮੋਸ਼-ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਰਗਾ! ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਰਗਾ!</span><span style="font-weight: bold; font-style: italic;"> <span style="color: rgb(255, 102, 102);">(ਚਲਦਾ)</span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1947377395358862457?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-37405355355911853482010-09-07T05:29:00.000-07:002010-09-07T05:55:01.030-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIY1hbBdykI/AAAAAAAAATc/nto84dVDK5A/s1600/001.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 193px; height: 170px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIY1hbBdykI/AAAAAAAAATc/nto84dVDK5A/s400/001.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5514153642067610178" border="0" /></a><span style="font-size:130%;"><span style="font-weight: bold; font-style: italic;"><span style="font-size:180%;">ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ-ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ </span></span></span><span style="font-size:180%;"> </span> <br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ</span>: ਮੇਰੇ ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰਬਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਆਪਣੇ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਕਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਕਾਸ਼ ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਹਰਕਤ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ! ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸੁਪਨਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਾਨਣ ਦਾ ਅਤੇ ਬੁਰਾ, ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਨਹਾ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ ਜਦੋਂ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਰੀਸ਼ੇਪ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਫਰੋਲ਼ ਕੇ! ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੱਥ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਪਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਆ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵਿਅੱਕਤੀ ਡਾ: ਅੰਬੇਦਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਜ਼ਾਤ-ਅਧਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਕਦੇ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ, ਪਰ ਜਿੱਤਿਆ ਘੱਟ ਤੇ ਹਾਰਿਆ ਬਹੁਤਾ। ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯੁੱਧ ਉਮਰ ਭਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ; ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੱਛੇ ਪੁਤੱਰ (ਜਵਾਈ) ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ! ਕਿਊਂ?-ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲਦੇ ਸਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦਰਦ ਸਿਰਫ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਸੀ; ਉਹ ਕੋਲ਼ ਬੈਠਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕੇ, ਸਿਵਾਏ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਭੈਣ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੱਥਰ-ਦਿਲੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ-ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ! ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕਦੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਖ਼ਬਰ-ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਆਪਣੇਂ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨ ਪਸੰਦ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਫਿਲਮ; ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਢਲ਼ੇ ਛੇ ਤੋਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀਂ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮੱਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਵਾਰਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਿਮੇਦਾਰੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕ! ਫਿਰ ਵੀ ਦਸ ਕੁ ਫੀ ਸਦੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਿਸਮਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਅਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਗੱਲਾਂ ਉਪੱਰ। ਉਂਜ ਹੱਸਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਲਤੀਫੇਬਾਜ਼ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ, ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਲਕਦੀ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਮੁਸਕ੍ਰਾਹਟ; ਸ਼ੁਗਲੀ ਫਿਤਰਤ, ਵੈਸ਼ਨੋ ਸੁਆਦ। ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਸੋਚਣ, ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸਲੀਕਾ; ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੌਕ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਆਪਣੇਂ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਪਿਆਰ, ਦਇਆ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਕੀ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਾਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਲੇ ਖਾਤਰ, ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਡੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਣੇਂ ਕਿਹੜੇ ਨੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਥਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਵਾਲ਼ੀਆਂ; ਖਾਣਾ ਜੋ ਸਾਦਾ, ਸ਼ਾਕਹਾਰੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਵੇ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸੁਆਦੀ ਵੀ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ/ਨੀਤੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ, ਕਈ ਅਣਕਿਆਸੇ ਮੋੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਸਤੇ ਬਦਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅਫਸੋਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ, ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਲਾ ਹੈ।<br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਆਪਣੀਂ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਤਾ ਨੂੰ, ਆਪਣੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰੋਗੇ ?<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwpdCFgPI/AAAAAAAAATM/PXOSEWHkepc/s1600/004.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 518px; height: 352px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwpdCFgPI/AAAAAAAAATM/PXOSEWHkepc/s400/004.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5514148282487898354" border="0" /></a><br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਹਿਤ ਵਹਿ ਜਾਣਾ । ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਲਹਿ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਉਹੀ ਅਕਸ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਣਾ! ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਜਿਸਮ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ!<br /> <br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਰੰਗ, ਨਸਲ, ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਖਰੇਵੇਂ ਤੋਂ ਉਪੱਰ ਉੱਠੱਕੇ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਾਇਲ, ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ<span style="font-weight: bold;"> transformation and equality</span> ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।<br /> <br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮਰਨ ਲਈ ਬੋਰੀਆ-ਬਿਸਤਰਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਹਾਂ; ਏਨੀ ਗੱਲ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੌਤ ਬਾਦ, ਜਿਸ ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮਰਨ ਬਾਦ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ 'ਅਕਸ ਅਤੇ ਆਈਨਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਕੁਦਰਤ ਸਰਬ ਆਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪਸਾਰੇ 'ਚੋਂ ਖੋਜਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਗੌਲਣਯੋਗ ਹਨ। "ਮੈਂ ਇੱਕਲਾ ਨਹੀਂ" ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸਫਲ ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ! ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ 'ਤੇ ਹਵਾ ਰੁਕ ਗਈ' ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ, ਜਿੱਦਾਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwowJ2ZII/AAAAAAAAATE/JhrR7aXEmbs/s1600/003.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 506px; height: 338px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwowJ2ZII/AAAAAAAAATE/JhrR7aXEmbs/s400/003.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5514148270440866946" border="0" /></a><br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਫ਼ਿਲਮ (ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ) 'ਗੁੰਮਰਾਹ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਹੀਰੋ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ, 'ਫ਼ੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, 'ਤੇ 'ਕਭੀ-ਕਭੀ'। ਰਹੀ ਗੱਲ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ, ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਣ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਮੈਨੂੰ ਦੋਗਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੁਗਲਖੋਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾਲੂ ਫਿਤਰਤ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਬੋਲਿਆਂ ਜੇ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋਣੋ ਟਲ਼ ਜਾਵੇ, ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਣੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾਂ ਭੁਲਾਇਆ ਭੁੱਲਾ ਹੋਵੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ</span>: ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਚਲਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਆਰਥ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਰਗ਼ਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਬੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਫਲਸਰੂਪ ਪਛਤਾਵਾ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਦਤ ਜਿਹੜੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ, ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਛੱਡ ਸਕਣ ਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਦਰੁਸਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ, ਪਜਾਮਾ-ਕੁਰਤਾ, ਪੈਂਟ-ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਸੂਟ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਆਪਣੇ ਬੈੱਡ-ਰੂਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਕੋਲੋਂ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀਂ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਨਾਅਰੇ-ਬਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਸਾਂਝ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ਼, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਹਰ ਪਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਂਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਤਰੀਕੇ ਨਾ ਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਅਪਨਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਪਰਚਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਕੁੱਝ ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨੁਕਤਾ-ਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਨੇੜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ! ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਛਾਪਦੇ, ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਖੇ ਜੀ ਇਹ ਤਾਂ ਕੌਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਅੱਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਆਪਣੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕਹੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਤਾਅ-ਉਮਰ ਹੀ ਬੇਬਸੀ, ਮਜਬੂਰੀਆਂ; ਪਲ ਚੁਰਾਏ ਚਾਰ ਹੱਸਣ ਵਾਸਤੇ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦਾ ਸਾਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਸੁਹਿਰਦ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਦੋਸਤਾਂ/ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ। ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ-ਉਪਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਪੰਜ-ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ over<span style="font-weight: bold;"> immotional and compassionate nature</span> ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਲੈਕ-ਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇਖਣਾਂ, ਯੋਗਾ, ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਕੀ ਅਭਿਆਸ; ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈਚਾਰਿਕ-ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦੇ, ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਥੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਰਹਿਣਾਂ ਅਤੇ ਜਿਊਣਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਦੌਰ ਬਾਰੇ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwoi0l0TI/AAAAAAAAAS8/6zQXjuJTjOA/s1600/Gurnam+Gill-1.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 491px; height: 254px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TIYwoi0l0TI/AAAAAAAAAS8/6zQXjuJTjOA/s400/Gurnam+Gill-1.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5514148266862039346" border="0" /></a><br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਵੇਸ਼</span>: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀਂ ਚੱਹੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਗਿੱਲ</span>: ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ, ਯੋਗ ਗੁਰੁ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ! <span style="font-weight: bold; font-style: italic;"> (ਚਲਦਾ)</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-3740535535591185348?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-78312495917788811442010-08-30T04:44:00.000-07:002010-08-30T04:49:37.319-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THuZ2gywg5I/AAAAAAAAASU/DkcOJv9Xmck/s1600/Lekh+Ladi-4.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 529px; height: 325px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THuZ2gywg5I/AAAAAAAAASU/DkcOJv9Xmck/s400/Lekh+Ladi-4.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5511167730812748690" border="0" /></a><span style="color: rgb(51, 204, 255);font-size:130%;" ><br /><span style="font-weight: bold; font-style: italic;"> ਅਸੀਂ ਸਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ...........‘ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’ </span></span><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਦ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਮੈਂ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਗਗਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ‘ਸ਼ਾਮ ਰੀਜੈਂਸੀ’ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਓ ਜਦ ਅਸੀਂ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇ.ਜੇ.ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਵਾਇਆ। ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਭਲਵਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਜੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਸੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਨੇ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਦਾ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਰੇ ਪਰ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਅੱਧਖੜ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਾਲੇ ਵਾਲੇ ਟਿੰਮੀ ਜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਅਸੀਂ ਓਧਰ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾਈਏ। ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੀਲ-ਹੁੱਜਤ ਕੀਤਿਆਂ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਗੱਡੀ ਸਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੈਂਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ‘ਹੋਟਲ ਡੀਲਕਸ’ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕ ਗਈ। ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਂਝ ਤਾਂ ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹੇ ਪਰ ਸਾਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇਸ ‘ਡੀਲਕਸ’ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘੁੱਗੀ ਭਾਅ ਨੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਤਖੱਲਸ ਹੀ ‘ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਯੂਨਿਟ ਹੀ ‘ਔਹ ਆ ਗਏ ਡੀਲਕਸ ਕਲਾਕਾਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਛੇੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ਾਟ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ‘ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਕਿਆ ਡੀਲਕਸ ਸ਼ਾਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਤੂੰ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਗਿਆ’ <span style="font-weight: bold;">(ਚਲਦਾ) </span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-7831249591778881144?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-78873400239232477072010-08-26T07:10:00.001-07:002010-08-26T07:18:14.929-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THZ2OklhU6I/AAAAAAAAASE/2EdOU19IXZs/s1600/DSC07537.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 535px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THZ2OklhU6I/AAAAAAAAASE/2EdOU19IXZs/s400/DSC07537.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5509721186845676450" border="0" /></a><span style="font-size:130%;"><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 204, 102);"> ਮਹਿਫ਼ਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲਗਦੀ ‘ਗਿੱਲ’ ਦੁਆਰੇ </span></span><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);">ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ‘ਗਿੱਲਾਂ’ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਗਿੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੱਥਲੇ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ‘ਦੁਆਰੇ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। </span><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਹਰੇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੱਦ (ਸਰੀਰਕ ਕੱਦ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਸਥਾਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ (ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਰਨਣ ਅਗਲੇ ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ) ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪਿੰਸ ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਇਹ 14 ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਤ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ</span> <span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਸਾਡੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿਰਸਾ ਮਿਲੇ। ਬਸ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਰਾਤ ਅਮਰਦੀਪ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦਾ ਸਵਾਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੌ ਵਲ ਭੰਨ ਕੇ ਵੀ ਉ ੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। </span><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਇਸ ਲੇਖ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ‘ਗਿੱਲ ਦੁਆਰੇ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਣਿਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ ਕਿੰਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ‘ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਕਮਰਾ’ ਸੀ। ਜਦ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਫ਼ਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਉੱਥੇ ਚੱਲਦੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਮਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਉਸਨੂੰ ਬੜਾ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ। ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਉੱਚੀ ਠਹਾਕੇ ਲੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾਅ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਭਖਵੇਂ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਾਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ। ਇੰਝ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱੱਚ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਭਰਿਆ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਕਦੇ ਟਾਈਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਹੋਵੇ। ਕਈ ਵਾਰ ‘ਮਨ ਜੀ’ ਵੀ ਸਾਨੰੂ ਸਾਡੇ ਇਸ ‘ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ’ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ ਹਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸੁੱਸਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਜੇ ਕਦੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਹੀ ਸਵੇਰ ਅਮਰਦੀਪ ਫ਼ਿਲਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ‘ਰਾਤ ਬੜੀ ਫੁੱਟੇਜ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਓਇ’ </span><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 51, 153);">(ਚਲਦਾ) </span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-7887340023923247707?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-10310417722806177872010-08-25T04:41:00.000-07:002010-08-25T04:56:30.107-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUCud-FekI/AAAAAAAAARk/OxmtUKVmYiQ/s1600/Poster-4.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 279px; height: 400px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUCud-FekI/AAAAAAAAARk/OxmtUKVmYiQ/s400/Poster-4.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5509312716499941954" border="0" /></a><br /><span style="color: rgb(255, 153, 0);font-size:130%;" ><span style="font-weight: bold;"><br /></span></span><span style="color: rgb(255, 153, 0);font-size:130%;" ><span style="font-weight: bold;">27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਤੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਭੇੜ</span></span><br /><br /><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);">ਇੱਕ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਵਤ 'ਕੁੰਢੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਙ ਫਸ'ਗੇ ਕੋਈ ਨਿੱਤਰੂ ਵੜੇਵੇਂ ਖਾਣੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਆਗਾਮੀ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਾਣ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਗਾਇਕਾ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ, ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਦਕਾ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਿਲੋ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਛਾਅ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਅਤੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਮੇਨ ਲੀਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੰਨਾ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਇਸ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।</span><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਹਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਗਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਸੁਖਮਨੀ' ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬਣ' ਨੇ ਕੋਈ ਵਰਨਣਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਦਿਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਚੰਨਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀ' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਕਬਾਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਐਨੀ ਜਲਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਾਹਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕਬਾਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ 'ਚੰਨਾ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਤਰੀਕ 27 ਅਗਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਓਧਰ ਬਿਗ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ 'ਚੰਨਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ' ਤਾਂ 20 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ 27 ਅਗਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਨਹੀਂ ਟਲ ਸਕਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਟਕਰਾਉਣਗੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਸਿਨੇਮਾਂ ਅਜੇ ਐਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ-ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੋ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਅੱਗੇ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।</span><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਹੁਣ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੁਸ਼ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਪਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ 'ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰ ਸਕੇਗੀ ਓਥੇ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਖ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਹਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਫ਼ਲਾਪ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਗਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। </span><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUD172DJcI/AAAAAAAAARs/OSUby07SYSM/s1600/Poster.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 194px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUD172DJcI/AAAAAAAAARs/OSUby07SYSM/s400/Poster.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5509313944290010562" border="0" /></a><br /><span style="color: rgb(204, 102, 204);"> ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨੀ ਹੈ ਓਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਧ ਭੀੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਜਾਦੂ ਗੁਰਦਾਸ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰੇਗਾ ਭਵਿੱਖ ਉਸੇ ਦਾ ਬਾਹਾਂ ਫ਼ੈਲਾਅ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਸ਼ੁਭ-ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹਨ।</span><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUEXm8IHZI/AAAAAAAAAR8/aOeN_tI9I-Q/s1600/Harinder+Bhullar...jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 34px; height: 46px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/THUEXm8IHZI/AAAAAAAAAR8/aOeN_tI9I-Q/s400/Harinder+Bhullar...jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5509314522793909650" border="0" /></a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1031041772280617787?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-30065127963432925892010-08-20T21:36:00.000-07:002010-08-20T21:43:32.715-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TG9YQpWgJAI/AAAAAAAAARc/OHKMDCP4mSk/s1600/Lekh+Lari-2+IKPD.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 316px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TG9YQpWgJAI/AAAAAAAAARc/OHKMDCP4mSk/s400/Lekh+Lari-2+IKPD.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5507717912298791938" border="0" /></a><span style="color: rgb(255, 153, 102);font-size:180%;" ><span style="font-weight: bold; font-style: italic;">14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ - <span style="font-size:180%;">2</span></span></span><br /><span style="color: rgb(0, 153, 0);">ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗੁਰੁ ਕੀ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਉੱਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਏ ਗਏ ਨਗਰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ੪ ਵਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਸਬੰਧੀ ਮੁੱਖ-ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਸੋ ਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਗਗਨ ਗਿੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਖਿੱਦੋ ਉੱਧੜਣ ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਫ਼ਲਾਣਾ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢਿਮਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਣਿਆਂ ਪਹਿਚਾਣਿਆਂ ਨਾਂ ਸੀ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਕੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਚਲੋੋ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਲੰਘੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਸੀ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਮਨ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਮਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਅਸੀਂ ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ‘ਲੋਰੀਅਲ’ ਸੈਲੂਨ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਹੋਟਲ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹੋਟਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੀ ਸੀ। ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬੰਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਐਨੀ ਨੇੜਿਉਂ ਦੇਖੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ। </span><br /><span style="color: rgb(0, 153, 0);"> ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣਾ ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਖਾਧਾ ਤੇ ਖਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਟਿੰਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜ ਜਣਿਆਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੌਣ ਸੀ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ? ਕੀ ਸੀ ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਉਸ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਾਡਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ। <span style="font-weight: bold;">(ਚਲਦਾ) </span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-3006512796343292589?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-19264168015972185752010-08-17T07:21:00.001-07:002010-08-17T07:30:41.644-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGqbPv1TS3I/AAAAAAAAARU/FduJrfjqKkI/s1600/Lekh+Ladi-1.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 267px; height: 400px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGqbPv1TS3I/AAAAAAAAARU/FduJrfjqKkI/s400/Lekh+Ladi-1.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5506384189254224754" border="0" /></a><span style="font-size:130%;"><br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(153, 153, 255);">ਸੁਪਨਾਂ ਸੱਚ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਸੀ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ-1</span></span><br /><br /><span style="color: rgb(51, 51, 153);"> ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਇਹ ਰੀਝ ਪਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਉਹ ਵਕਤ ਵੀ ਆਵੇ ਜਦ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਦੇਖਾਂ ਜਿਸ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਇਹ ਰੀਝ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਘਰ ਫ਼ੂਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਾਮੇਡੀ ਵੀ.ਸੀ.ਡੀ. ਫ਼ਿਲ਼ਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਤੌਰ ‘ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ’ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਭੜਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰ ਗੁਰਚੇਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਚਾਰ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਉਸ ‘ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ’ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰੀਝ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਹਲਾਂਕਿ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਮੈਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਜਦ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਇੰਝ ਹੀ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਹਾਲਤ ‘ਮਰਜ਼ ਬੜ੍ਹਤਾ ਹੀ ਗਯਾ ਜੂੰ ਜੂੰ ਦਵਾ ਕੀ’ ਵਾਂਗ ਵੱਸੋਂ ਬਾਹਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਸਬਰ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਹੀ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਟਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਅੱਗੇ। ਰਾਣੇ ਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੁਗਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਇੱਕ ਕਰੈਕਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ‘ਭੁੱਲਰ’ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ (ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੇ ‘ਗੋਤਰ ਮੋਹ’ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ‘ਭੁੱਲਰ’ ਤੋਂ ‘ਸੇਖੋਂ ਹੋ ਗਿਆ)। ਜਦ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕਰਿਪਟ ਦਾ ਕੰਮ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੈਨੰੂ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੇਰੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਖ਼ੁਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ, ਰਾਣੇਂ ਅਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੁਝਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਵੀ ਦਿਵਾਈ। ਬਸ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ। .................<span style="color: rgb(0, 153, 0); font-weight: bold;">(ਚਲਦਾ)</span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1926416801597218575?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-58988707724745082222010-08-15T10:01:00.000-07:002010-08-15T10:14:43.329-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGggPe4r2VI/AAAAAAAAARM/S-H5CTnyqRo/s1600/movie-poster_high_res_01.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 279px; height: 400px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGggPe4r2VI/AAAAAAAAARM/S-H5CTnyqRo/s400/movie-poster_high_res_01.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5505685994821376338" border="0" /></a><br /><span style="color: rgb(204, 51, 204);">ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀਂ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮਨੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਟਿਕਟ ਖਿੜਕੀ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤਾਂ ਮੰਗਣੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਾਰੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਸਿਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕੀਏ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਮੈਸੇਜਜ਼ ਉੱਪਰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਫੈਕਟਰੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਾਥੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਕਰ ਲੈਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇਂ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ,ਕੀ ਅਸੀਂ ਨਿਮਾਗ ਖੁਣੋਂ ਏਨੇ ਦੀਵਾਲੀਏ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾਮ ਦੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਾਗੋ ਯਾਰ, ਮਾਰੋ ਹੰਭਲਾ। ਛੇੜ ਦਿਉ ਇੱਕ ਲਹਿਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਵਹੀਰਾਂ ਗੱਤਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾਂ ਹੋ ਜਾਏ.. .. .. ਜਿੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦੀ !!!!!</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-5898870772474508222?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-65327809729966603422010-08-14T23:08:00.001-07:002010-08-14T23:21:13.899-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGeEo9ezw6I/AAAAAAAAARE/7PhKOmWIlJA/s1600/picture+Ghuman+-1.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 264px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TGeEo9ezw6I/AAAAAAAAARE/7PhKOmWIlJA/s400/picture+Ghuman+-1.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5505514908717138850" border="0" /></a><br />ਆਹ ! <br /><br />'ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ] ਸੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਮੇਰਾ ,<br /> ਖੰਭ ਕੁਤਰਕੇ ਲੈ ਗਏ ਵਲੈਤ ਵਾਲੇ ।<br /><br />ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਖਾ ਗਈ ,<br /> ਕੁੱਝ ਸਵਾਰਥੀ ਤੱਤ ਨਾਂ ਟਲੇ ਟਾਲੇ .<br /><br />ਕੁੱਝ ਨੇਤਾ ਵੀ ਜੇਬ ਦੀ ਭੁੱਖ ਖਾਤਿਰ ,<br /> ਖਾ ਗਏ ਨੋਚ ਕੇ ਏਸ ਦੇ ਅੰਗ ਬਾਹਲੇ । <br /><br />ਹੁਣ ਤੜਪਦੀ ਮੱਲ੍ਹਮਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ,<br /> ਵੈਦ ਸੌˆ ਗਏ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਤਾਲੇ .<br /><br />ਜਦੋˆ ਛੱਡੀ ਨਾਂ ਚਿੱਟਿਆਂ ਬਗਲਿਆਂ ਨੇ ,<br /> ਕਿਵੇˆ ਛੱਡਣਗੇ ਏਸ ਨੂੰ ਕਾਂ ਕਾਲੇ ।<br /><br />ਕਾਸ਼ ! ਮਿਲੇ 'ਘੁਮਾਣ' ਹਕੀਮ ਐਸਾ ,<br /> ਕਿਸੇ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਜਾ ਭਾਲੇ ।<br /><br />ਉੱਡਣ ਲੱਗੇ ਇਹ ਫੇਰ ਤੋ ਹੋ ਰਾਜ਼ੀ ,<br /> ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਬਚੀ ਉਮੀਦ ਹਾਲੇ ॥<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-6532780972996660342?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-27757359663558533512010-08-05T09:41:00.000-07:002010-08-05T10:02:27.081-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrqF-g8KrI/AAAAAAAAAQc/raIeL8rxeJ0/s1600/3+%281%29.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 529px; height: 398px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrqF-g8KrI/AAAAAAAAAQc/raIeL8rxeJ0/s400/3+%281%29.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501967283187886770" border="0" /></a>ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਰਾਹੀਂ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ੧੭ ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<br />ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਹਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਵੀ ਬੜੀ ਬੇ-ਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਹੈ।<br /> 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ', 'ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ', 'ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ', 'ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ', 'ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ', ਅਤੇ 'ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ' ਜਿਹੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrtoklPSYI/AAAAAAAAAQs/qKfwGfdUAiw/s1600/DSC07670.JPG"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrtoklPSYI/AAAAAAAAAQs/qKfwGfdUAiw/s400/DSC07670.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501971176056899970" border="0" /></a><br />ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕਾਈਲਿੰਕ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਿਮਿਟਿਡ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਆਬ ਮੂਵੀਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਐਸ. ਐਸ. ਜੌਹਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਖੁਦ ਮਨ ਜੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਭਾਟੀਆ ਹਨ।<br /> ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਘੇ ਗਾਇਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਜੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ' ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰਿੰਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਵਾਰ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਪਰ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਵੇਗੀ।<br />ਹੋਰਨਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ, ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਨਵਨੀਤ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੀਟਾ ਮਹਿੰਦਰਾ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੇਗੋਵਾਲ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਅਮਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹਣਗੇ ਉੱਥੇ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ, ਪਿੰਰਸ ਕੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ, ਗਗਨ ਗਿੱਲ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਰਾਜ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਬਰਾੜ ਦਾ ਵੀ ਬੜੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrt2UrmpaI/AAAAAAAAAQ0/Pg7xvTfG1ms/s1600/DSC08299.JPG"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 400px; height: 264px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrt2UrmpaI/AAAAAAAAAQ0/Pg7xvTfG1ms/s400/DSC08299.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501971412306797986" border="0" /></a><br />ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਰੌਣੀ, ਸੀਮਾ ਕੌਸ਼ਲ, ਸੁਖਵੀਰ ਰਜ਼ੀਆ, ਤਰਸ਼ਿੰਦਰ ਸੋਨੀ, ਸਿਮਰਤ, ਸੁਰਭੀ ਜੋਤੀ, ਜੋਤ ਸੰਧੂ, ਦਿਵਿਆ ਓਹਰੀ, ਕਾਵਿਆ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਵੰਤ ਗਿੱਲ, ਜੇ.ਐਸ. ਜੱਗੀ, ਬਿਕਰਮ ਮਾਨ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮੁਕੇਸ਼ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਅਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਰੰਗ ਨਾਲ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਰੰਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ, ਨਿੰਮਾ ਲੁਹਾਰਕਾ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿਦਕੀ, ਰਾਣਾ ਮਾਧੋਝੰਡੀਆ ਤੇ ਝਲਮਨ ਸਿੰਘ ਢੰਡਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਲਾਭ ਜੰਜੂਆ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪਾਮੇਲਾ ਜੈਨ, ਰਾਣਾ ਰਣਵੀਰ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਏ ਹਨ।<br />ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਭੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਖੁਦ ਮਨ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖਣ ਦਾ ਔਖਾ ਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮਰੈ 'ਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੂਖਮ ਕੰਮ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਮਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।<br />ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਮਗਰੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFruaEfFfnI/AAAAAAAAAQ8/2QjNCiSr9sE/s1600/b+%285%29.JPG"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 400px; height: 268px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFruaEfFfnI/AAAAAAAAAQ8/2QjNCiSr9sE/s400/b+%285%29.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501972026434616946" border="0" /></a><br />ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਘੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਭੂਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਤੀਰਥ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰੇ ਚੜਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ (ਐਡੀਟਿੰਗ) ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਐਡੀਟਰ ਬੰਟੀ ਨਾਗੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਔਲਖ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਟਿੰਮੀ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿੱਕੀ ਟਰੈਵਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।<br /> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਗ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੀ-ਕੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrtZEUQvPI/AAAAAAAAAQk/NXq5YPbDokM/s1600/12+%282%29.JPG"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFrtZEUQvPI/AAAAAAAAAQk/NXq5YPbDokM/s400/12+%282%29.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501970909697719538" border="0" /></a>ਜਿੱਥੇ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲਾਕਾਰ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਰਣਵੀਰ ਦੀਆਂ ਛੁਰਲੀਆਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣਗੀਆਂ ਉੱਥੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ ਅਤੇ ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਦੇਖ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠਣਗੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਮੀ ਵਰਮਾ ਨੇ ਇਉਂ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਰੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਾਂ ਇਉਂ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਰੋਲ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਜਚ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਬਾਖੂਬੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਵੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦੀ ਅਤੇ ਐਨੇ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਟੁੰਬਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-2775735966355853351?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-88201122792700139142010-08-04T19:08:00.000-07:002010-08-04T19:33:03.611-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFoihk4feYI/AAAAAAAAAQM/jF_wWv2q8W0/s1600/habib_tanveer_20090622.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 370px; height: 329px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFoihk4feYI/AAAAAAAAAQM/jF_wWv2q8W0/s400/habib_tanveer_20090622.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501747855018129794" border="0" /></a><br /><br /><br />ਹਬੀਬ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ<br />• ਇਬਰਾਹੀਮ ਲਿੰਕਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਦਰ ਧਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ.......<br />• ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਟੇਢਾ ਕਰਕੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਈਪ..........<br />• ਦਿਲਕਸ਼ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਦੇ ਧੂੰਏ ਦੇ ਛੱਲੇ.........<br />• ਸਿਰ ਤੇ ਕੈਪ..........<br />• ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਖੂੰਡੀ ਤੇ ਖੂੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹਬੀਬ..............<br />• ਗੋਰਾ ਨਿਛੋਹ ਰੰਗ, ਦੁਧੀਆ ਸਫੈਦੀ ਵਰਗਾ..............<br />• ਹਲਕੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਅਧਕਚਰੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ਼.......<br />• ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼.........<br />• ਮੰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਗਦਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਹਬੀਬ.......<br />• ਕਦੇ ਬਾਂਸ ਗੀਤ, ਕਦੇ ਸੁਆਗੀਤ, ਕਦੇ ਦੇਵਾਰ ਗੀਤ, ਕਦੇ ਨਾਚਾ, ਗੱਮਤ, ਗਸ ਤੇ ਪੰਡਵਾਨੀ........<br />• ਪਰ ਹੁਣ ਅਲੋਲਪ ਹੋ ਗਏ ਧੂੰਏ ਦੇ ਛੱਲੇ ਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ .......<br />• ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਉਹਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੰਚ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ.........<br /><br /> ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਹਨ, ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤਿਕੋਣੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਮੈਂ। ਕਿਹੜੇ ਸੱਚ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਤੇ ਨਾਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਤੇ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੇ ਨਾਂ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਲਵਲਿਆਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਖੇਤਰ ਪੱਖੋਂ ਹਬੀਬ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਮਰ ਪੱਖੋਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਕਦੇ ਦੂਰਿਉਂ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ - ਮਹਿਸੂਸਣ ਵਾਲਾ, ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਗੂੰਗੇ ਦੇ ਗੁੜ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੜਚੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਹਬੀਬ ਦਿਲ ਦੇ ਏਨਾ ਕਰੀਬ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਬਿਨਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਉਮਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਾਂਝ ਦੇ ਹਬੀਬ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਰੋਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਇਆ।<br />ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਪਲਿਆ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਆਖਰ ਤੱਕ ਉਸੇ ਦਾ ਰਿਹਾ, ਬੇਵਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤ ਬਣਕੇ ਰਿਹਾ। ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹਬੀਬ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਗੰਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੁਰੱਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿੰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਨੀ ਹੀ ਸੁਹਜ਼ਾਤਮਕ, ਅਮੀਰ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<br />ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਦੋ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੀ-ਐਚæ ਡੀæ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਪਟਾ (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਪੇਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲੱਭਦਾ ਲੱਭਦਾ ਮੈਂ ਇਪਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਇਪਟਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲੱਭਦਾ ਲਭਦਾ ਹਬੀਬ ਤੱਕ । ਉਪੇਰਾ ਨਾਲ ਤੇ ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧਾਮਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਖਦਾ ਰਖਦਾ ਮੈ ਹਬੀਬ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਨੁੰ ਸਮਝਿਆ। ਗੱਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਚਲੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਬਣੀਆਂ।<br />(1) ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ<br />(2) ਇਪਟਾ<br />ਇਪਟਾ ਉਹ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਨ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਜੰਗ ਅਧਾਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਲਲਕ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਵਰਗੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ।<br />ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਭਾਰਤ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਇੰਝ ਕਿ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਇਪਟਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਸਮੇਤ) ਫੜਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਬੀਬ ਲਈ ਉਦਾਸੀ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਨਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਚੈਲੰਜ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਜਦੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਤਤਕਾਲੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨਿੱਕੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾ ਹਬੀਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰੀ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣ ਗਈ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਵ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਬੀਬ ਤਨਹਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬਲਰਾਜ ਨਾਲ ਮੁਲਕਾਤ ਕਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਲਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਇਪਟਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਹਬੀਬ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਚੱਜ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਢੰਗ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਗੁਰੁ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਤਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਲਏ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੀਆਂ ਰਿਹਰਸਲਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹੀ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗਾਪਣ ਹਬੀਬ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਤਨਵੀਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਪਰੋਮਪਟਿੰਗ ਕਰਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਗਾਣੇ ਲਿਖਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਮੇਕਅਪ ਕਰਦਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਹਬੀਬ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਉਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।<br /> ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਇਪਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ ਆਦਿ ਰਾਹੀ ਉਪੇਰਾ ਵਿਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ। ਅਜੀਬ ਇਤਫ਼ਾਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਮੈਂ ਚੰਨ, ਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਇਪਟਾ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਤੇ ਹਬੀਬ ਨੂੰ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪੇਰਾ ਲਿਖਿਆ-ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ'। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਪੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਪੇਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਾਟ ਵਿਧਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਪੀ-ਐਚ ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ ਡਾæ ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਵਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਇੱਕ ਬੜਾ ਔਖਾ ਤੇ ਅਣਛੁਹਿਆ ਵਿਸ਼ਾ Ḕਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾḔ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਉਪੇਰਾ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਤਾਂ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ Ḕਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮਨਾ, ਤੇਰਾ ਆਲਾ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਪੇਰਾ ਈ ਲਗਦੈ। "ਬੱਸ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ 'ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇ ਤੋਂ ਡਾ ਵਰਮਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ ਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲੇ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਪਟਾ ਤੱਕ ਤੇ ਇਪਟਾ ਤੋਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਤੱਕ ਇਕ ਸਾਂਝ ਬਣ ਗਈ-ਲੋਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀ, ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦੀ, ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਦੀ, ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ। ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।<br />ਤੀਜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਅਜ਼ੀਬੋਗ਼ਰੀਬ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਉਪ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ:<br />(1) ਪੰਜਾਬੀ ਉੇਪੇਰਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ<br />(2) ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਪੱਧਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੇ<br />ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਜਦ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ 600 ਸਾਲ ਲੰਮੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ ਤਾਂ ਬੱਸ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ 600 ਸਾਲ ਲੰਮਾ ਵਕਫ਼ਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਲਾਅ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਨਾਟਕ ਵਰਗੀ ਵਿਧਾ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰ ਮੁੱਕ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਅਸਾਮ ਦਾ ਅੰਕੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸਲੀਲਾ, ਸਵਾਂਗ, ਨੌਟੰਕੀ, ਭਗਤ, ਸਾਂਗੀਤ, ਖੋੜੀਆ, ਕਜਲੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਥਾਕਲੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਨਿਰਸੂ ਤੇæ ਕਰਿਆਲਾ, ਮਿਥਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੀਰਤਨੀਆ, ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੂਚੀਪੁੜੀ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਖਿਆਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਗੌੜੀ ਤੇ ਕਠਪੁਲੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ, ਜਾਗੋ, ਜਲਸਾ, ਨਚਾਰ, ਉੜੀਸਾ, ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰਾ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ, ਗੋਆ ਦਾ ਤਿਆਤਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਤੀਰੂਕੁਤੂ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਭਵਾਈ, ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਭਤਰਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਯਕਸ਼ਗਾਨ, ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆ, ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੱਠ ਸੌ ਸਾਲਾ ਲੰਮੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਬਾਂਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਹਨ-ਛਤੀਸਗੜ ਦੀਆਂ ਗੌੜ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਾਂਡਵਾਨੀ ਤੇ ਗੌਂਡਵਾਨੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਨਾਚਾ।<br /> ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਹੀ ਉਹ ਧਰਾਤਲ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਨਾਟ ਯਾਤਰਾ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵਪੱਧਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥ ਇਹ ਸਾਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਬ੍ਰੈਖਤ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਬ੍ਰੈਖਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇ ਵਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ :<br />ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜਨਾ, ਮੰਚ ਤੇ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਬਿਠਾਉਣਾ, ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਵਾਦ ਆਦਿ ਕਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਾਡੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਖਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਇਹਨਾਂ ਅਨਾਮ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਨਾਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਬਦੋਬਦੀ ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ :<br />ਸਾਡੇ ਵੀ ਖੁਨ ਨੇ ਸਿੰਜਿਆ ਹੈ ਰੁੱਖ,<br /> ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।<br />ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਚਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਾਇਆ ਬਰੈਖ਼ਤ ਹੀ। ਹੋਇਆ ਇੰਝ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਤਲਿਸਮ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1955 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਂਡ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ Royal academy og dramatic arts ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਪਰੰਤੂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਭਰਮ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਫੇਰ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰਪੂਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖੀਰ ਤੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਓਲਡ ਵਿਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ ਤੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬ੍ਰੈਖਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਥੀਏਟਰੀ ਗੁਰੁ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਓਸਦੇ ਮੂਲ ਓਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦਾ ਉਸ ਅੰਦਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨਾਤਨੀ ਨਾਟਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੜਾਅ ਉਸ ਦਾ 1956 ਵਿਚ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦੇ Ḕਦੇਸ' ਬਰਲਿਨ ਵਿਚਲਾ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਠਹਿਰਾਅ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਨਾਟ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਅਮਿਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਂਚਲਿਕ ਈਡੀਅਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸਤਾ ਮਿਲਿਆ - ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦਾ। ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੇ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਧਾਰਨ ਸਮਾਨ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ।<br /> ਇਉਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰੈਖਤ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਲਾਸ਼ਿਆ ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਬੀਬ ਨੇ ਵਾਇਆ ਡੰਕਨ ਰਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਵਿਧਾ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰੀ ਈਡੀਅਮ ਦਿੱਤਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ</span><br />ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਬਣਿਆ। 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਅਤੇ 'ਹਿਰਮਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ'। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੇ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਨੇ ਹਬੀਬ ਦੀ ਥੀਏਟਰੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਸਟਾਈਲ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੇ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਰਤਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਇਦ ਹਬੀਬ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਢਿੱਲੇ ਜਿਹੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਰਚਨਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।<br /> ਮੇਰੇ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਦੀ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਨਾਟਕ 'ਹਿਰਮਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਕਥਾ' ਬਣਿਆ।<br />ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਿਦਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸਿਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦਾ ਬਦਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਨਲਾਇਕੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅੱਖੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਪਰੰਤੂ Ḕਕੰਨੀ' ਜਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। 'ਸਭ ਠਾਠ ਪੜਾ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ, ਜਬ ਲਾਦ ਚਲੇਗਾ ਬੰਜਾਰਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਅਮਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ Ḕਚੋਂ ਕਥਾਨਕ ਸਿਰਜਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਘੜਤਾ ਨਾਲ ਨਾਟਕੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸਲੋਂ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗੂ ਦੋ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਥਾਨਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹ ਸਥਾਨਕਤਾ ਤੋਂ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੇ ਇਹੀ ਤੱਥ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਸਬੱਬ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ। ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਹਬੀਬ ਦੀ ਇਸੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ:<br />"ਜਦੋਂ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਿਵਾਸੀਆਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਵੇਂ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਅਤੇ ਪੌਂਗਾ ਪੰਡਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਸਰੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਆਧਾਰਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮ੍ਰਿਛਕਟਿਕਮ, ਰਾਜਰਤਨ ਦਾ ਵਰਗ ਭੇਦ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਵਿਮਰਸ਼ ਹੋਵੇ, ਆਗਰਾ ਬਜਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਜ ਅਤੇ ਭਲਕ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਰੰਗ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਇਹ ਪਿਤਾਮਾ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਡੰਕਾ ਬੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਭਾਰੀ ਸੈਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਝੋਲ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਟੀ ਹਬੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਸਨ।"<br />"ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਏਨਾ ਕਰੀਬ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਛਿਪਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਜਾਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਟਰੇਂਡ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜਨਤਾ ਦੀ ਕਲਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਨਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ 'ਚੋਂ।"<br />ਇਉਂ ਮੇਰਾ ਤੇ ਹਬੀਬ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਉਮਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪਰਤੱਖ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਪਲਦੀ ਰਹੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਪਰੰਤੂ ਮੇਰੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਕਿਸੇ ਰੂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਅਚਾਨਕ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਨੇ ਇਸ ਅਵਚੇਤਨ ਨੂੰ ਹਲੂਣਿਆ, ਸਾਂਝਾਂ ਉਸਲਵੱਟੇ ਲੈਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਨੂੰਨ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਪੜ੍ਹਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤਾ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੋਣ, ਅਨੇਕ ਅਦਾਵਾਂ, ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਿਲਰਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਸਿਰਫ ਹਬੀਬ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕੁੱਝ ਕੁ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਹਬੀਬ ਦੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਹਿਜ ਫਲ ਸਨ ਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਬਣਿਆ। ਸੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਪਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੇ ਮਾਰਮਿਕ ਪਲ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:<br /><span style="font-weight: bold;">ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰਸੂਲ ਹਮਜਤੋਵ</span><br />ਰਸੂਲ ਹਮਜਾਤੋਵ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਆਮ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਘੋਖਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਰਸੂਲ ਹਮਜਾਤੋਵ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ। ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਛੱਤੀਸਗੜ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਵਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ:<br />"ਮੈਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖਕੇ ਜਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਥੋਂ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਕਿਉਂ ਲਏਗਾ?<br />ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਂਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਅਗਰ ਲਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸੀਮਤਾ ਦਿੱਤੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੇ ਜਿੱਦ ਕਰਕੇ ਅੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਜਿੱਦ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ। ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੰਭਵ ਹੈ ਬਲਕਿ ਬੋਲੀ ਵੀ ਸਮਕਾਲ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਰਫ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਜਿਹੜਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੈ, ਸਮਕਾਲੀ ਉਹ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਬੀਬ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜਾਤੀ ਸਿਮਰਤੀ, ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕ ਦੌਲਤ, ਉਸ ਦੇ ਬਿੰਬ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁੰਦਕੇ ਸਥਾਨਕਤਾ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਨਾਟਕੀ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਹੰਘਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅਜ਼ੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸ਼ੂਦਰਕ ਵਰਗੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਮ੍ਰਿਛਕਟਿਕਮ ਦਾ 'ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਾੜੀ' ਨਾ ਹੇਠ ਛਤੀਸਗੜੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਜਦੋਂ ਗੰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ 'ਸਾਸ਼ਤਰ' ਨਾਲੋਂ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀਸਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਸ਼ਤਰ' ਦੇ ਗੌਰਵ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਉਸ ਨੂੰ 'ਲੋਕ' ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਛਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਿੱਚ।<br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFod8Sj7XeI/AAAAAAAAAP8/JiXBcUlq19I/s1600/HabibTanvir_16638.jpg"><img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 354px; height: 396px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFod8Sj7XeI/AAAAAAAAAP8/JiXBcUlq19I/s400/HabibTanvir_16638.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501742816398368226" border="0" /></a><span style="font-weight: bold;">ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਘਾੜਤ ਘੜਨ ਵਾਲਾ</span><br />ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ-ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਪਾ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦੋਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਉਸੇ ਤਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਬਸਨ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ। ਜੇਕਰ ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹੈ ਤਾਂ ਹਬੀਬ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ। ਅਲਕਾਜੀ ਪੱਛਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਪੂਰਬ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਲਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਨੇ ਨਿਰਪੇਖ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਈਡੀਅਮ ਸਿਰਜਿਆ ਤੇ ਹਬੀਬ ਨੇ ਲੋਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਈਡੀਅਮ ਈਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਲਕਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਪੂਰਵ ਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੇ ਨਾਟਕ ਅੰਡਰ ਰਿਹਰਸਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਬ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਢਿੱਲਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੇ। ਅਲਕਾਜੀ ਮਿੱਥ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਅਰਸਤੂ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਮਿੱਥ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਇੰਪਰੋਵਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਥਾਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਥਾਮੁਕਤ ਨਾਟਕ ਦੀ ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੂਜਕ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਪਰੰਪਰਾ ਭੰਜਕ। ਅਲਕਾਜੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ (Incidental &amp; decorative) ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦਾ ਸੰਗੀਤ/ਨਾਚ ਨਾਟਕੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ(Dramatical &amp; Functional) ਹੈ। ਅਲਕਾਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਚਰਿੱਤਰ (<span style="font-family:courier new;">Character</span>) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹਬੀਬ ਨਾਟਕ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗਧਰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜਨਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਾਤਵਰਣ ਅਨੰਦ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਪਜਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਖਾਂਤ ਜੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਘੱਟ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਟੀਸ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਲਵੱਟੇ ਲੈਣ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਸਨ.. .......<br />ਮਹਾਨ ਬੰਦਿਆਂ ਕੋਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਭੰਡਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆਵਾਂ। ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਨਾਲ ਰੂ ਬ ਰੂ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰੇਦਿਆ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਈਆਂ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਰੁਣ ਆਦਿਤਯ ਨਾਂ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਬੇਬਾਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਈਆਂ। ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੁਆਬ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ-<br />"ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।" ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਜਨਮ ਲੈਣੇ ਪੈਣਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਇਸ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਜਿਸ ਸਖ਼ਸ਼ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਨਸੀਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਉਹ ਦੌਰ ਅੱਜ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹਬੀਬ ਦੀ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 9% ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਵਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੁਆਬ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, "ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਦਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ æਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਜਰਾ ਗਰੀਬਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਮਾਰ ਲਉ। ਅਸਾਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਵਧਦੇ ਬਜਾਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੈਂਸੈਕਸ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੱਤ ਨਾਪੋ, ਬਜਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੋਗੇ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗੀ।<br />ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸਾਬਤ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਬਾਰਾ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ:<br /> ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਰਫ ਗਰੀਬੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਤਰਫ਼ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਾਈ ਮੇਟਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਮਿਟੇਗੀ ਮੋਂਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਜਾਂ ਚਿਦੰਬਰਮ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਹੈ ਜਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਿਖਦੇ ਹਨ। <br /><br />ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਸੁਆਲ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਇਆ "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਂ? ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟੈਲੈਂਟ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰ ਗੁਜਰਨ ਦੀ ਲਗਨ। ਅਜਿਹੇ ਬੌਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਂ? ਇਹਨਾਂ ਬੌਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਿਆਰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਵੈ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"<br /> ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। "1972 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੁਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਜਵਾਨ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਫੋਨ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਰ ਕੇ ਧਵਨ ਸਨ - ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੈਕਟਰੀ। ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵੀਹ ਪੱਚੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫੋਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੋਨਿਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਜਿੰæਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਫੋਨ ਮਿਲਾਇਆ, ਉਹ ਇੱਕਦਮ ਬੋਲੇ, "ਬੇਵਕੂਫ ਨਾ ਬਣ, ਤੁਰੰਤ ਹਾਂ ਕਰਦੇ।" ਤਾਂ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਚੋਣਾਂ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਬੌਣੇ ਲੋਕ ਖੁਦ ਹੀ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਝ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਬੌਣੇ ਲੋਕ ਆ ਗਏ ਨੇ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਰਾਜਨੇਤਾ ਬਚੇ ਹੀ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਧਨਬਲ, ਬਾਹੂਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?"<br />ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: " ਅੱਜ ਥੀਏਟਰ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਾਚਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਫੁਰਸਤ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣੇ ਤੇ ਕਿ ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਮ ਬੋਲੇ, "ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਨਾਂ ਵੀ ਨਾ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਰਪਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਉਹ ਖੁਦ ਘੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਟਕ 'ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅਪਣਾ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸਪਨਾ' ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ<br />ਮੈਂ ਖੇਤ ਖਾਰ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ<br />ਮੈਂ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ<br />ਮੈਂ ਅੱਗ ਬਣਾਂ ਤੂਫਾਨ ਬਣਾਂ<br />ਅਤੇ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਲਹਿਰਾਵਾਂ।<br /><span style="font-weight: bold;">ਥੀਏਟਰ ਬਨਾਮ ਫਿਲਮ ਨਗਰੀ</span><br />ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਲਮਾਂ ਤੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੁੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕੁੱਝ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਕਹੀਏ, ਪੇਟ ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਮੰਜਲ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ। ਇਸ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕਰੀਏ। ਹਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਲਿਬਰਲਾਈਜੇਸ਼ਨ, ਗਲੋਬਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨਵੇਂ ਕਲੋਨੋਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ, ਖੁਦ ਉਨਾਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਵੀ। ਤਾਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਤਾਂ ਬਣਦੀ ਹੀ ਹੈ।<br /><br />ਥੀਏਟਰ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰਚਾਰ<br />ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਮਿਜਾਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਅਪਰੋਚ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਮਹੂਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਪੱਕਿਆ ਪਕਾਇਆ ਪਰੋਸ ਦਿਉ, ਕਿ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਪਾ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲਾ ਦਰਸ਼ਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਜੁਆਬ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂ। ਜੁਆਬ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਕਤਰਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਹੱਕ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੁਆਬ ਵੀ ਦੇਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ (ਨੁੱਕੜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ) ਪ੍ਰਾਬਲਮ ਹੈ। ਹੜਤਾਲਾਂ ਬਗੈਰਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਵੀ ਨਿਕਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ। ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ ਨਾ :<br />ਅੱਛਾ ਹੈ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ ਰਹੇ ਪਾਸਬਾਨੇ ਅਕਲ<br />ਕਭੀ ਕਭੀ ਇਸੇ ਤਨਹਾ ਭੀ ਛੋੜੀਏ<br />ਸਿਰਫ ਅਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੀਏਟ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਸਟੀਚਿਉਟ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਈ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਮਾ ਇਜ਼ ਸੀ"। ਐਲਨਜ਼ਬਰਗ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਕਰੀਏਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਟਰੌਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਦੇਖੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਓਰ (ਸਿਆਣਪ) ਵਾੜੋਗੇ ਤਾ ਉਹ ਕੁੱਝ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਉਪਦੇਸ਼, ਅਖਬਾਰਨਵੀਸੀ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ, ਪਰ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ:<br />'ਅਭਿਨੇਤਾ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਚ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਡੋਰ ਛੁਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਈ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<br /><br />ਕੁੱਝ ਪਲ<br />ਕਹੰਦੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੌਦਾ ਅਜੇ ਕਰੂਬਲਾਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਤਨਵੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਣ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਤੋਂ ਰੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿਜਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਬਲਰਾਜ ਨੂੰ ਖਿਝ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸਥਿਤੀ ਉਵੇਂ ਦੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਬ ਮੰਚ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਥੱਪੜ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਦੇ ਮੂਹ ਤੇ ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਤਨਵੀਰ ਸਾਹਿਬ ਅਜਿਹਾ ਰੋਏ ਕਿ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲੈਣ, ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੁ ਬਲਰਾਜ ਵੀ ਅਚੰਭਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਅਗਰ ਉਹ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਥੱਪੜ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਖਾਕ ਛਾਣਦੇ ਫਿਰਦੇ।<br /><br />ਹਬੀਬ ਦੇ ਉਲਟ ਫੇਰ<br />ਹਬੀਬ ਉਲਟ ਫੇਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ 'ਕਲਾਕਾਰੀ' ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਪਰਨੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<br />• ਉਹ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ।<br />• ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਹ ਸਨ ਜੋ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਜਿਸ ਮੁਕਾਮ (ਵਿਦੇਸ਼) ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਮ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ- ਆਹ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਨੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਖਾਧੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲੈ ਖਾਧੀ।<br />• ਹਬੀਬ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਰਵਾਇਤੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ, ਵਿਸ਼ੇ ਰਵਾਇਤੀ, ਪਰ ਨਾ ਰੱਖਿਆ- ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ<br />• ਨਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਤਨ-ਵੀਰ ਪਰ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨ-ਵੀਰ<br />• ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਹਬੀਬ ਤੋਂ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਮੰਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਲਟ ਫੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਸ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ:<br />ਹਮ ਹਸਤਾਕਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਆ ਕਰਤੇ,<br />ਬੜੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸੇ ਖੁਦ ਕੋ ਦਿਲੋਂ ਸੇ ਟਾਂਕ ਦੀਆ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।<br />• ਇਹ ਵੀ ਉਲਟ ਫੇਰ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਅਚਨਚੇਤ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਉਲਟ ਫੇਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਬੀਬ ਵਰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਭਲਾ ਕਦੇ ਮਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਹਾਥੀ ਚਲਦੇ ਹਨ</span><br />ਹਬੀਬ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦੇ ਚਰਚੇ ਅਕਸਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਆਉ ਕੁੱਝ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੀਏ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬੰਦਾ ਵੱਡਾ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕ/ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਬ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਤਾ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਕੁੱਤਾ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਵੈਰੀ। ਕੁੱਝ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਅਕਸਰ ਉਸਦੀ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਬੀਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਫੋਕ ਆਰਟ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਨਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੁਆਈ ਪਰੰਤੂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਤੇਰੀ ਖਾਂਦੇ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਿੱਲਦੀ' , ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹਬੀਬ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ-<br />• ਤਨਵੀਰ ਤੇ ਤੀਜਨ ਬਾਈ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ? ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਵਈਏ ਤੇ ਨੌਟੰਕੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।<br />• ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਲ ਵੱਟਿਆ ਹੈ।<br />ਜਦਕਿ ਹਬੀਬ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਸਾਧਨਾ ਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਾਉਮਰ ਛੱਡੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰੌਫੈਸ਼ਨਲ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚਾਕਲੇਟੀ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਗਰੀਬ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਆਦੀ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਪਰ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਦ ਹਟਦੇ ਹਨ-ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ -ਕਹਿਣ ਦਿਉ।<br />ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਦੀ।<br />ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤੱਥ ਨੇ ਜਨੂੰਨੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ। ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਕਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਹਬੀਬ ਉੁਪਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ- ਅਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਬੇਵਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਜੁਆਬ ਸੀ,<br />"ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਵਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉ ਤਾਂ ਬਵਾਲ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਵਾਰ ਸੋਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਆਹਤ ਹੋ ਜਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਆਫਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ ਜਾਏ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਹੈ ਜਾਂ ਖਰੂਦੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?"<br /> 2003 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ 'ਜਿਨ ਲਹੌਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ' ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭਗਵਾਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਖੰਡਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਬਲਕਿ ਬੁਲੰਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਲਖ ਜਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਬਿਨਾ ਡਰੇ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਏ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰਈਸੀ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੜਕ, ਨੁੱਕੜ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਦਮੀ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਨਾਟਕ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<br />ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਦੇਸੀ ਹਬੀਬ ਦੇ ਦੇਸੀ ਕਲਾਕਾਰ<br />ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹੈ- ਨਾਚਾ, ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ, ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ-ਸੂਰਜ ਡੁਬਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਚਲ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਚਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ-ਗੋਬਿੰਦਰਾਮ ਨਿਰਮਲਕਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬੱਸ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਕਿਤੋਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਬੱਸ 'ਨਾਚਾ' ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਘਰੂ ਬੰਨ ਲਏ ਤੇ ਲੱਗ ਪਿਆ ਨੱਚਣ ਤੇ ਬਣ ਗਿਆ ਨਾਚਾ ਕਲਾਕਾਰ। ਇੰਝ ਹੀ ਕਿਤੇ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ḔਧੱਕੇḔ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਬੱਸ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਆਦਿਮ ਕਲਾਕਾਰੀ ਤਾਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਈ ਹੀ ਸੀ ਸਿਰਫ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਹਬੀਬ ਦੇ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰḔ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਰਟਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ ਆਉਣ ਸਾਰਾ 'ਨਾਇਕ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲ ਗਈ ਤੇ ਰੋਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦਾ । ਬੱਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਤਾਦੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਗਿਆ ਚਮਤਕਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ.... ਤਾੜੀਆਂ.... ਸ਼ਾਬਾਸ਼.... ਵਾਹ ਵਾਹੀ.... ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਖੀਰ ਗੱਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 'ਕੱਕੜੀ ਵਾਲਾ' ਬਣਦਾ, ਬਹਾਦਰ ਕਲਾਰਿਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੌਂਟੀਆ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮੈਤਰੇਯ, ਮੋਲੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਬੁਰਜੂਆ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਪਾਤਰ ਲਾਲਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਬੇਗ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਰੋਲ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਮੌਕਾ ਵੀ ਆਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਜੂ ਪੈਰਾਂ ਚ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਟ ਸਮਾਰੋਹ, ਐਡਿਨਬਰਾ ਲੰਡਨ ਵਰਗੇ ਵਕਾਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿਚ 52 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੱਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨਿਰਮਲਕਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਚਨ 17 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਐਡਿਨਬਰਾ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਹਬੀਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ (ਹਵਾ ਤੇ ਯਥਾਰਥ) ਦੇ ਲੋਕ ਅਭਿਨੈ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਉਡਦੇ ਰਹੇ। ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ' ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<br />ਚਰਨਦਾਸ ਚੋਰ ਦੇ ḔਚਰਨਦਾਸḔ ਵਰਗੇ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਗਏ। ਦਾਉ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਚੰਦਰਾਕਰ, ਦੁਲਾਰ ਸਿੰਘ ਮੰਦਰਾਜੀ, ਫਿਦਾ ਬਾਈ ਮਰਕਾਮ, ਦੇਵਦਾਸ ਬੰਜਾਰੇ, ਸੂਰਜਬਾਈ ਖਾਂਡੇ, ਕਿਸਮਤ ਬਾਈ ਦੇਵਾਰ ਬਗੈਰਾ ਬਗੈਰਾææææ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਉਸ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤਰਾਸ਼ਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ ਤੱਕ ਪਛਾਣ ਦੁਆਈ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ 'ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ' ਦਾ ਨਵਾਂ ਈਡੀਅਮ ਸਿਰਜਿਆ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਇੰਝ ਬਣਦੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਥਾਂ</span><br /><br />ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਿੱਥਾਂ ਜੁੜਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ, ਵਡੱਪਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੋਕਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਕਥਾਂਨਕ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ḔਲੋਕਤਾḔ ਦਾ ਹੀ ਪਰਤੌ ਹਨ। ਹਬੀਬ ਨੇ ਲੋਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਉਂ ਹਬੀਬ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ:- ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਸਸੁਰਾਲ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਮਾਦ<br />ਨਾਟਕ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ। ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਬੀਬ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਖੁਦ ਹਬੀਬ ਤੇ ਡਾਕਿਉਂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੀ ਇਹ ਮਿੱਥ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਡਾਕਿਉਂਮੈਂਟਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ:<br />ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਥੀਏਟਰ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਬੀਬ<br />ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤੁਕ ਦੁਹਰਾਉਣਗੇ:<br />ਗਾਂਵ ਕਾ ਨਾਮ ਸਸੁਰਾਲ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਮਾਦ<br />ਉੱਥੇ ਇਹ ਤੁਕ ਵੀ ਬਰਬਸ ਹੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਗੀ:<br />ਗਾਂਵ ਦਾ ਨਾਮ ਥੀਏਟਰ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਬੀਬ<br />ਇੰਝ ਬਣਦੀਆਂ ਨੇ ਮਿੱਥਾਂ ਤੇ ਇੰਝ ਬਣਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ।<br /><span style="font-weight: bold;">ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ-ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਿੱਸਾ:</span><br />ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਯੂਸਫ ਜਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਨ। ਤਨਵੀਰ ਤਖੱਲਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਝੱਸ ਵੇਲੇ ਪਈ। ਬਾਬਾ ਨੇ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ-ਹਬੀਬ ਅਹਿਮਦ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਬਣਦਾ ਸੀ ਹਬੀਬ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ ਜਈ ਖਾਨ ਤਨਵੀਰ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ :<br />ਆਖਰੀ ਵਕਤ ਵਾਲਿਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਸੂਦਖੋਰ ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਦੇ 19 ਰੁਪਏ 75 ਪੈਸੇ ਲਾਜਮੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੀਂ। ਅੱਬਾ ਨੇ ਇਹ ਪੈਸਾ ਵਿਆਜ ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਦੇ ਵਿਆਜ ਕਰਨ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅੱਬਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਰੂਰ ਜਾਵਾਂ। ਹਿੰਮਤ ਲਾਲ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ ਲੇਕਿਨ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1958 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜੱਦੋਜ਼ਹਿਦ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿਚ ਕਾਬੁਲ ਗਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਸਾਂਸਦ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸ ਵਕਤ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਤ ਤੋਂ (ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ) ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ। ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਘੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਅਕਸਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਿੱਸਾ ਖਾਨੀ, ਛੋਲੇ ਤੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਪਿਸਤੇ ਬਦਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੇਬਾਂ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਵੀਜ਼ਾ ਸਿਰਫ ਕਰਾਚੀ ਤੱਕ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰੰਤੂ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਗਏ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਖਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਗੁਫਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਤ ਘਾਟੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਪਰੰਤੁ ਉੱਥੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਡਲ ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਹੌਲ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਣੀ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਕੁੱਝ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਬੇਹਤਰ ਥੀਏਟਰ ਸਟੇਜ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੇ ਬਾਰਡਰ ਧੁਖਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ 'ਆਗਰਾ ਬਜ਼ਾਰ' ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਟੇਜ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 52 ਲੋਕ ਆ ਸਕਣ। ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਇਸ ਲਈ ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹਸਰਤ ਵੀ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਅੱਬਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਚਪਲੀ ਕਬਾਬ ਖਾਣਾ ਮੱਤ ਭੁੱਲਣਾ। ਮੈਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਅਫਸੋਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ 'ਮੀਟਲੈਸ' ਦਿਨ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਗੋਸ਼ਤ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰੋਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਈਦ ਤੇ ਗੋਸ਼ਤ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਲੋ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਚਪਲੀ ਕਬਾਬ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਪ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦਾ ਸਕੂਨ ਸੀ।<br />1972 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਸੱਜ਼ਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕਾਫੀ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਜਬਰਦਸਤ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੀਆਂ ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਰਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਾਰਾ ਫੋਕ ਆਰਟ ਅਜੇ ਵੀ ਦੱਬਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਐਨਰਜੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਵਮੈਂਟ ਬਹੁਤ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵੀ ਹਨ। ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਤਕਰੀਬਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਨਾਤਾਂ ਲਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਬੈਂਚਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇ ਸੱਜਾਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠੇ। ਚਾਹ, ਕਾਫੀ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ। ਕਲਾ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਭਰਪੂਰ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਹੋ ਉਹ।<br />ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਹਸਰਤ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲੇ ਅਤੇ 1990 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਸ਼ੀਆਈ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਕਲਚਰਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲਣਗੇ ਤਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਕਰੀ ਆਈ, ਡਰਾਈ ਫਰੂਟ ਦੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੈਸਜ ਨਹੀਂ ਸੀ- ਬੱਸ ਏਨਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ-"ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਸ਼ ਰਾਈਜ਼।" ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਕੋਈ ਜਮੀਨ ਨਹੀਂ ਬਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਹਸਰਤ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਹੈ।<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਇੱਛਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁਖਦ ਪ੍ਰਸੰਗ</span><br /><br />ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਤੇ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ, ਪਰੰਤੂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਸੁਪਨੇ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਦਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਨਲਾਇਕੀਆਂ ਕਰਕੇ। ਬਕੌਲ ਸ਼ਕੇਬ ਜਲਾਲੀ: "ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਊਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਿਆ ਹੈ।"<br />ਜੀ ਹਾਂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਕਾਲਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਹੋਣ ਜੋ ਇਕ ਆਮ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਜਿਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਹ ਪੀੜਾ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਝੱਲੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਜਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬੇਗੁਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਜਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ 'ਖੇਡ ਪਿੰਡ' ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਜਮੀਨ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।<br />ਦਿਗਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਕੋਲ ਬਾਵੜੀਆਂ ਕਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 60 ਏਕੜ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਰੁੱਝੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਭੂ ਮਾਫੀਏ ਨੇ ਉਸ ਜਮੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਾਮਲਾ ਸਥਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਤੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਜਮੀਨ ਤੇ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰ ਮਤਲਬ ਗਲੋਬਲ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਰੁੱਝ ਗਏ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ Ḕਨਵਾਂ ਥੀਏਟਰḔ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਗਈ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੁਨ 2008 ਵਿਚ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੋਂ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਲੈਕਟਰ ਮਨੀਸ਼ ਰਸਤੋਗੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾਇਆ। ਪਰੰਤੂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਨਤੀਜ਼ਾ ਉਹੀ-ਪੈਂਚਾਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸਿਰ ਮੱਥੇ...... ਆਖਿਰ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸਮੇਟ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੇਂ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ।<br />ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੁਆਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਜੁਆਬ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਾਹਾਂਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਹਾਂ ਤਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਬੀਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਮਾਮ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਗਰ ਪੈ ਜਾਣ। ਇੰਝ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਆਖਰੀ ਗੱਲ</span><br /><br />ਉਮਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਭਾਰਤ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਖੰਡਤ ਸੁਪਨਾæææ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਅੜਚਣਾਂ ਨੇ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ 2005 ਵਿਚ ਵਿੱਚ ਹਮਸਫਰ ਮੋਨਿਕਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਬੀਬ ਨੇ ਬੇਇੰਤਹਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ) ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹਬੀਬ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਗਰ ਉਹ ਜਿੰਦਾ ਸਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਰੰਗ ਕਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਵੀ ਰਹੇ ਪਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ḔਅਲਵਿਦਾḔ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖਿਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅੱਗੇ ਕਰ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੰਡ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇ ਮੋਨਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਲ ਸਮੇਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਰਜ ਕਰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨਦੇ। ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਮੋਨਿਕਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਗੁੰਦਣ ਲੱਗੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈ ਸਵੈਜੀਵਨ ਕੁੱਝ ਪੂਰੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਅਧੂਰੀ। ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFoeBo5W_6I/AAAAAAAAAQE/RRag-oMF1ds/s1600/images.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 254px; height: 174px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TFoeBo5W_6I/AAAAAAAAAQE/RRag-oMF1ds/s400/images.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5501742908293185442" border="0" /></a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-8820112279270013914?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-19736088534833489932010-07-27T21:00:00.000-07:002010-07-27T21:10:08.312-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TE-ssaVgB0I/AAAAAAAAAPs/dITqMEduKng/s1600/Gurnam+Gill-1.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 207px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TE-ssaVgB0I/AAAAAAAAAPs/dITqMEduKng/s400/Gurnam+Gill-1.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5498803549026387778" border="0" /></a>ਬਦਲਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਜਦ ਵੀ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਖਲਕਤ ਵੀ।<br />ਚਮਨ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ।<br /><br />ਬਦਲ ਜਾਏ ਜਦੋਂ ਸੰਗਤ, ਬਦਲ ਫਿਰ ਆਦਮੀ ਜਾਵੇ,<br />ਬਦਲ ਜਾਵੇ ਅਗਰ ਪੇਸ਼ਾ, ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫਿਤਰਤ ਵੀ!<br /><br />ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੀ ਨੇ ਊਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਨੇ ਊਣੇ,<br />ਜਦੋਂ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਬਰਕਤ ਵੀ।<br /><br />ਖੁਦਾ ਚਾਰਾ ਕਰੂ ਕੀ? ਨ੍ਹੇਰ ਵਿਚ ਹੀ ਭਟਕਣਾ ਜੇਕਰ,<br />ਨਿਖਾਰੋ ਸੋਚ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰ ਸੁਧਰ ਜਾਏਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ।<br /><br />ਨਾ ਐਵੇਂ ਰੋਸ ਕਰ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁਛੱਦਾ ਜੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ,<br />ਕਮੀ ਤੇਰੇ 'ਚ ਹੀ ਹੋਣੀ, ਕਦੇ ਸੀ ਤੇਰੀ ਬੁਕੱਤ ਵੀ।<br /><br />ਜੋ ਲੋਕੀ ਸਾਫ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਯਾਰ,<br />ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥ ਵੀ ਮਿਲਦਾ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ!<br /><br />ਨਾ ਬਣ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕਰ ਹਿੰਮਤ, ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ ਤੂੰ ਮਨ 'ਤੇ,<br />ਬੜਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇਰਾ ਦਿਲ, ਬੁਲੰਦੀ 'ਤੇ ਹੈ ਤਾਕਤ ਵੀ।<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1973608853483348993?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-842816397253502012010-07-24T07:30:00.001-07:002010-07-24T08:10:20.649-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEr5tFqfmqI/AAAAAAAAAPc/Id-wm6RuNYk/s1600/Jarnail+ghuman+photo+2.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 273px; height: 400px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEr5tFqfmqI/AAAAAAAAAPc/Id-wm6RuNYk/s400/Jarnail+ghuman+photo+2.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5497480848168950434" border="0" /></a><p class="MsoNormal"><span style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"><o:p></o:p></span></p><span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 153, 102);">ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਛੇੜੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ ਕੌਣ ਹੈ ? ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਪਿੜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿੱਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਨੇ।ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਾਇਕ ਰੂਪੀ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਨੇ.. .. .. ਭਾਵੇਂ ਦੇਰ ਬਾਦ ਹੀ ਸਹੀ ਅੱਜ ਫੇਰ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਅੰਗੜਾਈ ਭਰੀ ਹੈ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੁਮਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਵਿਹੜਾ ਸੰਭਰਕੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਚਰਖੇ ਉੱਪਰ ਕੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਮਦ ਦਾ ਮੈਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ !<br /><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 102, 0);font-size:130%;" ><br /></span></span><span style="font-weight: bold; color: rgb(204, 102, 0);font-size:130%;" >ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ </span><br /><br />ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰੋ , ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕਰੋ ।<br />ਮਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੀਰਾਂ ਕਰਕੇ , ਨਾ ਜੇਬਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰੋ ।<br /><br />ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਦਮ ਘੁੱਟ ਜਾਣੀ , ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਲਾਚਾਰ ਇਹ ।<br />ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਯਮਲੇ ਜੱਟ ਦੀ ਤੂੰਬੀ ਵਾਲੀ , ਤਾਰ ਤੋੜ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ ਓ ।<br /> ਭੁੱਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਵਿਰਸਾ ,ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਪੈ ਗਏ ਓ ।<br /> ਲ਼ੱਚਰਤਾ ਦੀ ਕਿਧਰੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ,ਜਿੱਦ ਜਿੱਦ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />* ਗੀਤ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਿਰ , ਲੈਂਦੇ ਫਿਰੋਂ ਸਹਾਰਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ।<br /> ਫੈਸ਼ਨ ਪੱਟੀਆਂ ,ਜ਼ਾਅਲੀ ਪੰਜਾਬਣਾਂ,ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਥੁੜੀਆਂ ਦਾ ।<br /> ਸਾਰੇ ਤਨ ’ਤੇ ਪਾਉਣ ਨਾ ਕਪੜਾ , ਮਿਣ ਕੇ ਗਿੱਠਾਂ ਚਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਚਰਖ਼ੇ , ਡੀ.ਜੇ. ਵਾਲੇ ਥੋਡੇ , ਸਾਂਭੋ ਨਵੇਂ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ । <br /> ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਲੀਲ਼ ਕਰਨ ਨਾ ,ਰੋਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਵਸੀਲੇ ਨੂੰ ।<br /> ਜ਼ਾਅਲੀ ਐਕਟਿੰਗ ਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ,ਜੰਮ ਪਏ ਨਵੇਂ ਨਚਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਨਕਲੀ ਮਾਣਕ ,ਛਿੰਦੇ , ਆ ਗਏ , ਹੰਸ ,ਸਿਕੰਦਰ ,ਜ਼ੈਜੀ ਬੀ ।<br />ਅਸਲੀ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਰੁੱਝ ਗਏ , ਲੋਕ ਵਿਚਾਰੇ ਸੁਨਣ ਵੀ ਕੀ ।<br /> ਮਾਨੋ ,ਗਿੱਲੋ , ਮਾਰੋ ਹੰਭਲਾ , ਛਾ ਚੱਲਿਆ ਅੰਧਕਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਆਪਣੇ , ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ।<br /> ਕੁੜਤਾ ਚਾਦਰਾ ,ਗਲ ਵਿੱਚ ਕੈਂਠਾ ,ਪੱਗ ’ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਮਾਵੇ ਨੂੰ ।<br /> ਖ਼ੱਬਲ ਵਾਗੂੰ ਵਾਲ ਖ਼ਿਲਾਰੇ , ਨਾ ਲੱਗਦੇ ਸਰਦਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br /><br />• ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੌਖ਼ਾ , ਜਣੇ ਖ਼ਣੇ ਨੇ ਪਾਈਆਂ ਮੁੰਦਰਾਂ ।<br /> ਨਾ ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੱਸੀ , ਨਾ ਉਹ ਗਾਉਦੇ ਰਾਣੀ ਸੁੰਦਰਾਂ ।<br /> ਕਿੱਲਾ ਵੇਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪੱਲਿਓ , ਕਰਨ ਤੁਰੇ ਵਪਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਚੁੱਕ ਚੱਕਾ ਕੇ ਰੀਲ ਕੱਢਾਤੀ , ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਹੁੱਬ ਗਿਆ ।<br /> ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੇ ਪਟਾਕੇ , ਆਖਿਰ ਦਸ ਲੱਖ਼ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ।<br /> ਨਾ ਤਾਲ ਨਾ ਵਾਜਾ ਸਿੱਖਿਆ ,ਸੁਰੋਂ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਬਾਹਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਮਾਣਕ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ,ਵਾਰ ਗਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ।<br /> ਗੱਲ ਕਰੋ ਸਦੀਕ ਜੇਹੀ ,ਕਿਸੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਕੱਢਦੀ ਚਾਦਰ ਦੀ ।<br /> ਦਿਲ ਟੁੰਬਦੇ ਸੀ ,ਸੁਨਣ ਵਾਲੇ ਦਾ , ਗਾਣੇ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜੇ ਕਰ , ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ।<br /> ਟੱਪੇ, ਢੋਲਾ, ਮਾਹੀਆ ਗਾਓ ,ਕਿਉਂ ਮਿਸ ਕਾਲਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ ।<br /> ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ ਭੂਸਰੀ , ਪੰਜਾਬਣ ਨਾ ਮੁਟਿਆਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿੱਚ , ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਨੂੰ ।<br /> ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਂ ਵਿਖ਼ਾਉਂਦੇ , ਆਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ।<br /> ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਲਈ ,ਲੈ ਆਏ ਹਥਿਆਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br /><br />• ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ , ਸੰਭਲੋ ਸਭ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਵੋ ।<br /> ਠੀਕ ਹੀ ਗਾਓ, ਠੀਕ ਗਵਾਓ , ਨਾ ਗਲਤ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਛਹਿ ਦੋਵੋ ।<br /> ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰਲੋ , ਏਸ ਪਾਸੇ ਕੁੱਝ , ਕਰਦੀ ਨਾ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਮਾੜੀ ਗਾਇਕੀ , ਮਾੜੇ ਗੀਤਾਂ , ਉਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ।<br /> ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾੜਾ ਸੁਣਨੋ ਜਦ ਤੱਕ ,ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਹੱਟਦੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ।<br /> ਕੈਂਸਰ ਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੱਧ ਗਈ ,ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਸੁਧਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਗਾਇਕ ਭਰਾ ਵੀ ,ਕਰ ਗਏ ਕਿਉਂ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ।<br /> ਲੱਚਰਤਾ ਦੇ ਰੋੜ ਪੀਹ ਰਹੀ , ਬਦਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕੀ ਨੂੰ । <br /> ਸੌਖੇ ਰਹਿਣਾ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ , ਲਾਹ ਦਿਓ ਸਿਰ ਤੋਂ ਭਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥<br /><br />• ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਜਰੂਰੀ , ਬਦਲ ਜਾਓ “ ਘੁਮਾਣ ” ਤੁਸੀਂ ।<br /> ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਬਦਲ ਕੇ , ਖੋ ਨਾ ਲਿਉ ਪਛਾਣ ਤੁਸੀਂ ।<br /> ਸ਼ੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ , ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ।<br /> ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵੀਰੋ , ਕਿਹੜਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹ ॥ <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"><span style=""> </span><o:p></o:p></span></p> <p class="ListParagraph"><span style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 14pt; line-height: 115%;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><o:p> </o:p></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-84281639725350201?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-5944557949097027422010-07-19T07:29:00.000-07:002010-07-19T07:46:30.751-07:00<a href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERkC6coEpI/AAAAAAAAAPU/1HreJtCU88o/s1600/Jimmi+Shergill+&amp;+Gippi+Grewal+in+"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5495627446510686866" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 666px; CURSOR: hand; HEIGHT: 396px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERkC6coEpI/AAAAAAAAAPU/1HreJtCU88o/s400/Jimmi+Shergill+%26+Gippi+Grewal+in+%27Mel+Kraa+De+Rabba%27.jpg" border="0" /></a> ‘‘ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ’ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ’ ਬਤਰਾ ਸ਼ੋਅਬਿਜ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੇਠ ੧੬ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਨ ਬਤਰਾ,ਵਿਵੇਕ ਓਹਰੀ ਅਤੇ ਬੱਬੀ ਕੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਰਤਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਟਿਪਸ ਵੱਲੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਵੀ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋ ਆਇਆ ਹੈ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਭੋਟੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ, ਅਮਰ ਨੂਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਧੀਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਗੀਤਕਾਰ ਐੱਸ.ਐੱਲ ਸਾਧਪੁਰੀ, ਜੱਗੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ, ਜਸਬੀਰ ਜੱਸੀ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕ ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ।ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਇਹ ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਰੇਸ, ‘ਪ੍ਰਿੰਸ’, ਅਤੇ ‘ਅਜ਼ਬ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਗ਼ਜ਼ਬ ਕਹਾਣੀ’ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਪੱਖੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜੈ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰ, ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਅਤੇ ਡੀ.ਜੇ.ਸੰਝ ਜਿਹੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ ਹੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਗੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਿਪਸ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੀਤ ‘ਸ਼ੇਰ ਬਣਕੇ’ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਵੀ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਗੀਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਜੋਕੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ੳੇੇੇੁਹ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਮੁੰਡੇ ‘ਨਿਹਾਲ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਗੇਟਿਵ ਸ਼ੇਡ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਅਤੇ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਵਾਈ ਹੈ।ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਐਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਿਤਾਰਿਆਂ, ਮਨਮੋਹਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਮੀਦਾਂ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ਖਰੀ ਤਾਂ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਵਰਗ ਦੇ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।<br /><div><span style="color:#ff9900;"></span></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-594455794909702742?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-20047800799273047252010-07-17T07:39:00.000-07:002010-07-19T07:13:15.735-07:00ਸੁਖਿੰਦਰ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ <a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEHFZLCnRWI/AAAAAAAAAOk/PhTLCNwmgmg/s1600/Sukhinder_Photo_17_1.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5494890056619869538" style="FLOAT: left; MARGIN: 0pt 10px 10px 0pt; WIDTH: 197px; CURSOR: pointer; HEIGHT: 199px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEHFZLCnRWI/AAAAAAAAAOk/PhTLCNwmgmg/s400/Sukhinder_Photo_17_1.jpg" border="0" /></a>ਸਾਹਿਤ <a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEHBZLOCI0I/AAAAAAAAAOc/jSa7zoOxVYY/s1600/Warayam+Singh+Sandhu.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5494885658621256514" style="FLOAT: right; MARGIN: 0pt 0pt 10px 10px; WIDTH: 211px; CURSOR: pointer; HEIGHT: 191px" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEHBZLOCI0I/AAAAAAAAAOc/jSa7zoOxVYY/s400/Warayam+Singh+Sandhu.jpg" border="0" /></a>ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਸੰਵਾਦ. ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ/ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਣ/ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਕੈਨੀਡਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ.ਉਸਦੇ ਉਹਨਾਂ<br /><br />ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕਲਨ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੁਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ 57 ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 34 ਸ਼ਾਇਰ, ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅੱਠ ਹੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਤੇ ਛੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਤ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਰਸ਼ਨ. ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਜਾਂ ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਨੁਮਾ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਿਬੰਧ, ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਚੁਣ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਵੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਚਰਚਾ-ਅਧੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੌਈਅਤ ਮੁਤਾਬਕ ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ. ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਪਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਵੀ ਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਲੇਖਕ ਉਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹੋਵੇ; ਸਗੋਂ ਕਈ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਜਾਣਿਆਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਧਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਏਥੇ ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ. ਨਹੀਂ। ਮਸਲਨ: ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਏਥੇ ਉਸਦਾ ਕਵੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ œਵੱਖਰੀ ਵਿਧਾ. ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਹ ਕੇ ਉਸਦਾ ਉਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨਾਤਾ ਜੋੜਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।<br />ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ੫੭ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੁਖਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਾਂ-ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ; ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਵਾਰਤਕ-ਲੇਖਕ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ, ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਤੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ ਅਤੇ ਨਿਸਬਤਨ ਨਵੇਂ ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਸੁਖਪਾਲ, ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਤੇ ਇੰਝ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਥਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਚਰਚਿਤ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਡੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਚੋਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸਦਾ ਨਿੱਜੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਚਰਚਿਤ ਕਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨਪਾਲ ਸਾਰਾ, ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ, ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ, ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਕਥਾਕਾਰ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਸੰਗਤ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਉਹ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚ ਸਕੇ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”<br />ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੇਖਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁੱਲ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਤੇ ਮੁੱਲ ਘਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਪਸੁਤਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ’ਤੇ ਸਾਡੀ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਟੀਮ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਬਨਾਉਣ ਤੇ ਸਵਾਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁਨਿੰਦਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲਿਆ ਕੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੱਥ ਜਾਂ ਵੱਥ ਦੇ ਸਮੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਤੇ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਗ਼ ’ਚੋਂ ਦਾਣਾ ਟੋਹਣ. ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਪੱਕੀ ਪਕਾਈ ਦੇਗ਼. ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ ਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਿਤ ਬਿੰਬ ਪ੍ਰਸਤੁੱਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।<br />ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਜਕੜ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਓਥੇ ਤੇ ਓਸ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਜਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਤਾਂ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ/ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ/ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲਵੇ; ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਓਥੇ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ ’ਤੇ ਬਾਹਰ. ਸਦਵਾਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਏ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਵੀ ਲਵੇ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਰਾਕ, ਅਫ਼ਗਾਨਸਿਤਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੱਸੇ ਕਿ ਓਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਬੰਧ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ. ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚ ਮਘੋਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੁਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕ. ਦੀ ਲੋੜ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ. ਹੀ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲੀ ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ. ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਨਿਕਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ. ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਏਨਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ. ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਧੰਨਭਾਗ ਹਨ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਦਾ œਆਪਣਾ ਆਲੋਚਕ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲ-ਪਲੱਕੜੀ ਪਾਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ।<br />ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਜਕੜ-ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫ਼ਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤ ਤੱਕ ਘਟ ਜਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਇਸ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹਾਸਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਸੰਭਵ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਦਿਆਂ ਤੇ ਛਾਪਦਿਆਂ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ œਮੁਨਾਫ਼ੇ. ਦੀ ਝਾਕ ਨਹੀਂ। ਉਸਨੇ ਨਿਰੋਲ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਬਿੰਬ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪੈਂਠ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਡੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਕਾਰਜ-ਸਿਧੀ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖਿੰਦਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।<br />ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਉਂਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਪਾਠਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਜਾਂ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਵੇਗਾ ਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਕੀ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ. ਅਖਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਭੂਗੋਲ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਥਾਵਾਂ, ਮੌਸਮ ਆਦਿ ਦੇ ਦਿੱਖ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵਾਲੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਣ ਓਥੇ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੂਪ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ. ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ. ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਗੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ (ਟਰੈਫ਼ਿਕ, ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਮਾਲਜ਼, ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਹੌਲ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਗ਼ੈਰਾ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਕੇਤਿਕ) ਸਜਿੰਦ ਚਿਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਆਣ ਵੱਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਕਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਕਾਰ; ਜੇ ਉਹ ਲੋਕ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ, ਕਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਣਨੇ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਰਹਿਤਲ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸਰੋਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਂਝੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ (ਹੇਰਵਾ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ, ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜਾ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਣਾਓ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਕੂਲਣ ਆਦਿ) ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖਣ-ਅੰਦਾਜ਼, ਰਚਨਾਤਮਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅਵਾਸ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਨਿੱਜੀ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਨਾਲੋਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਹਰੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਵਲ ਲੇਖਕ ਦੇ œਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ. ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਪੰਜਾਬੀ. ਹੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<br />ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਵਾਜਬ ਹੈ ਕਿ ਉੁਹ ਮੁਖ-ਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਛਾਣ ਤੇ ਨਿਖੇੜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ/ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਖਰਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਜਿਹੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ-ਬੰਧ ਵਿਚ ਸੰਕੇਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੀ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ , ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ. ਅਤੇ ਇਸ ਵੱਖਰੇਪਨ ਨੂੰ ਉਹ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ. ਸਮਾਜ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਿਕ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨਿਖੇੜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਉੱਤਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਚਵਾਂ ਨਿਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤੁੱਲ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪੱਧਰ. ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਹਨ! ਲੇਖਕ ਉਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਰੁਬਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਕਈ ਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਕਸਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਕਵਰ ’ਤੇ ਹੀ ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ œਦੇਸੀ-ਪਰਵਾਸੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮਨਘੜਤ ਖ਼ਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ. ’ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵੱਖਰਾ œਖ਼ਾਨਾ. ਨਿਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰਕ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤਰਕ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਉੱਤਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ।<br />ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਅਣਸੁੁਲਝੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੀਰੀ ਗੁਣ. ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ-419)। ਮੁੱਖਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਨੇਡਾ. ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ œਅਗਨਾਰ. ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ/ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਹੀ ਕਾਵਿਕ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਸੇ œਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ. ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਸਵੀਰ ਕਾਲਰਵੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪਰਸੰਗ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ. ਵਿਚਲੇ ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ œਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ’ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੇ। ਉਹ ਮੁਖਧਾਰਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਭੰਡਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਖਵਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<br />ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰ. ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਗੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਲਿਖਤਾਂ ਸੁਖਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਦੀ ਹਕੀਕੀ ਕਸਵੱਟੀ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰਦੇ ਹੋਏ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੋਣ। ਪਰ ਨਿਰੋਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲੈ ਆਉਣਾ ਏਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ ਆਵਾਸ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ œਕਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ. ਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿਤ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ œਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ. ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ’ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੀ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਕਨੇਡਾ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਰਹਿੰਦਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਪਰ ਰਚਨਾ ਕਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾ. ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੱਸਦੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੋਈ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ. ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਰਾਤਲ ਹੀ ਕਨੇਡਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<br />ਕਿਸੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਰਤ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ/ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਲੋਚਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪਰਖ਼ਣ ਪੜਚੋਲਣ ਲਈ ਕਿਸ ਆਲੋਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਜੋ ਆਲੋਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਅਪਨਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਜੀਵਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਮੀ ਟੂਕ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦਾ ਲੰਮਾਂ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਟੋਟਾ/ਟੋਟੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਰਾਇ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਰਾਇ ਦਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਗਲਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਮਾਂ ਹਵਾਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਟੂਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਲੜੀ ਦਰ ਲੜੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਉਹ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<br />ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਲੋਚਕ ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ, ਧਰਮ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਇਕ ਆਪਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਮੱਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੱਤ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਦਿਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ œਮਾਰਕਸਵਾਦੀ. ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, œਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ. ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਮਸਲਿਆਂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪਛਾਣ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਹੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸਤਵੰਜਾ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁੱਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਲੈ ਆਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਰਾਇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਏਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੇ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਤਣਾਓਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਤੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਸੰਦਰਭ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।<br />ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿਉਂਕਿ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਾਠਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੇ ਨਵੇਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਪਰਖ਼ਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਲ ਤਾਂ ਨਿਭਾਇਆ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਸੁਚੇਤ ਪਾਠਕ ਦੀ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਮਸਲਨ: ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਚਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਤੇ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਦਾ ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਟੋਟੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਾ ਕੇ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਉੇਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਧਾਗਤ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਬਣ ਵੀ ਸਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਆਣਾ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਆਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਰਚਨਾ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕ ਸ਼ੋਰਰ ਦਾ ਕਥਨ, ਤਕਨੀਕ ਹੀ ਦਰਿਆਫ਼ਤ ਹੈ. ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਅਕਸਰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<br />ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾ, ਸੁਹਜਾਤਮਕਤਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਅਣਗੌਲਾ ਕੀਤੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਲਮ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਉਸ ਮਸਲੇ ’ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਪਕੜ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਜਾਂ ਕਲਾਪੱਖ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਖ਼ੇਚਲ ਕਰਨੋਂ ਆਲੋਚਕ ਉੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚਿੱਟੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੇ ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਹੋਣ, ਫ਼ੈਲਣ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਤੌਰ ਨਾਵਲ. ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਸੁਚੇਤ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਿਹੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਆਦਿ ਆਦਿ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕਿਧਰੇ ਇਕ ਝਲਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਲੇਖ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸਨੂੰ œਖ਼ੂਬਸੂਰਤ. ਨਾਵਲ ਆਖ ਕੇ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਨਿਗ਼ਾਰ ਵਿਚ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਸਵੀਰ ਕਾਲਰਵੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਵਿਚ ਬੇਲੋੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਮ ਵਾਂਗ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਚਰਚਾ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਛਿੜਦੀ ਕਿ ਕੀ œਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ?. ਜੇ ਉਹ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੇ ਕਿ ਚੰਗੇ ਗੀਤ ਦੀ ਰੂਹ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਲੱਭਿਆ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੇਗਾ ਤੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਉਸਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਜਾਂ ਇਕਬਾਲ ਮਾਹਲ ਪਾਠਕ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਹੱਕ-ਬ-ਜਾਨਬ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ-ਬੀੜਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ’ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵੱਲ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਚੱਲਦੇ ਚੱਲਦੇ ਕੁਝ ਇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾ ਪੱਖ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੁਹਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ। ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।<br />ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਕਿਸ ਕਲਾਤਮਕ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੁਨਰਮੰਦੀ ਦਾ ਹੁਸਨ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਹੁਸਨ. ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਦਰਜੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁਖਿੰਦਰ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣਦੀ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਸੋਝੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਉਹ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਮੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਮੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।.(ਪੰਨਾਂ:430) ਪਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਆਪ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਨੇਡੀਅਨ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ, ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ, ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਿਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਦਰਜੇ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<br />ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਇਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਧਾ ਦੇ ਕਲਾ-ਵਿਧਾਨ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਧਾਗਤ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਣਾ-ਜਨਕ ਰਾਇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਇਕ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ-ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਸੰਕੇਤਿਕ ਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਬਲਬੀਰ ਸੰਘੇੜਾ, ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਵੱਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤਿਕ ਝਾਤ ਵੀ ਪੁਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਧੀਮੀ ਤੋਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਾਓ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਪੰਨਾਂ:419) ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਤੋਰ ਨਾਵਲੀ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਜਗਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਨਾਓ ਵੀ ਮਘਦਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲਾ. ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਭਾਵ-ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ।(ਪੰਨਾਂ:320-21) ਜਾਣਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਉਹੋ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਕਿੱਤੇ, ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨਕਲੀ.(ਪੰਨਾਂ:257) ਜਾਪਣਗੇ। ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਿੜੀ. ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਲੀ ਵਧੇਰੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ (ਪੰਨਾ: 256) ਅਚੇਤ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਅਣਕਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਗਲਪ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਗਲਪ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਗਲਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਨ ਕਲਾ-ਜੁਗਤ ਸਥਿਤੀ-ਮੁਖਤਾ. ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਥਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਠ-ਭੁਮੀ ਵਿਚ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ( ਪੰਨਾਂ:256)।” ਇੰਝ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਰੂਪਕ. ਪੱਖ ਅਤੇ ਤੱਤ. ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਸਤਰੀ ਸੰਕੇਤ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮਿੰਨੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਤਕਨੀਕੀ. ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ, ਕਲਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਪਰ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਖ਼ਦਾ ਪੜਚੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਬਿਆਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।<br />ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ. ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜੇ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ œਰੰਗ ਕਾਟ. ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਲੱਗੀ।”(ਪੰਨਾਂ: 257) ਕੀ ਕਿਤੇ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਾਹਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਹਲੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਅਧਿਅਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ! ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਉਸ ਲੇਖ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮਿਤੀ, ਮਹੀਨਾ, ਸਾਲ ਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖ 2008-09ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 2008 ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ਾਲੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ। 2009 ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜ-ਪੰਜ, ਛੇ-ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਲਿਖਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2009 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮਹੀਨੇ. ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਦੱਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਤੇਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਔਸਤਨ ਦੋ ਦਿਨ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੀਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਪੱਖੋਂ ਉਸਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਓਥੇ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਰਾਇ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਵਿਚ ਕਾਹਲੀ ਕੀਤੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।<br />ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਸਰਬਾਂਗੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਣਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਦਰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਆਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਲੋਚਕ ਕੋਲ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਾਨਸਿਕ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਘਾਲਣਾ ਲਈ ਸਾਡਾ ਆਲੋਚਕ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁਟਾ ਸਕਿਆ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਝਲਕਾਰਿਆਂ. ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾ ਸਕਿਆ। ਅਸੀਂ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਇਹ ਉਲ੍ਹਾਮਾਂ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।<br />ਪਰ œਉਲ੍ਹਾਮੇ. ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰੀ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਬਦ-ਦਿਆਨਤਦਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਸਚਮੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਆਲੋਚਕ ਸਦਾ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦਾ ਰਿਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-2004780079927304725?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-89940379862997410042010-07-10T21:39:00.000-07:002010-07-10T22:00:49.465-07:00<a href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TDlLn5YQTMI/AAAAAAAAAOU/8wJuoL_l1CM/s1600/IMG_2431+(2).JPG"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5492504369344564418" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 240px; CURSOR: hand; HEIGHT: 400px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TDlLn5YQTMI/AAAAAAAAAOU/8wJuoL_l1CM/s400/IMG_2431+(2).JPG" border="0" /></a> <span style="font-size:130%;"><strong>ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾˆ....<span style="font-size:100%;">ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ</span></strong></span><br />ਸਵਾਲ..... ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀˆ ਸ਼ਰਾਬ ਬਹੁਤ ਪੀਂਦੇ ਹੋ? ਖੁਸ਼ਵੰਤ.... ਹਾਂ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤੇ ਨਾਂ ਹੋਇਆ।<br /><br />ਸਵਾਲ ਕਰਤਾ......... ਕੁਝ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਦਿਆ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ , ਇਸ ਤਰਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਰਦੇ ਹੋ?<br />ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ......... ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਗਾਲੀ ਗਲੋਚ, ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਾਂ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਓ, ਮੈ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਓ, ਮੈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੈਠਕੇ, ਹੱਥ ਚ ਵਿਸਕੀ ਲੈ ਕੇ ਚਾਹੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਾਂ ਚਾਹੇ ਚਮਕੀਲਾ ਸੁਣਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ........<br /><br />ਸਵਾਲ ਕਰਤਾ....... ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੁਫਤ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ? ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ....... ਸਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ ਹਰ ਕੋਈ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸਕੀ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਮੈਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੀ ਨਹੀ ਪੈਦੀਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਗਈ ਖਰੀਦ ਲਵਗਾ<br /><br />ਸਵਾਲ ਕਰਤਾ....... ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸਹੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋˆ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋ?<br />ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ......... ਨਹੀਂ ਤੁਸੀ ਗਲਤ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈ ਲੋਕਾਂ ਤੋˆ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਨਹੀ ਲਿਖਦਾ, ਸਗੋˆ ਮੈ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-8994037986299741004?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-18031930756208627062010-07-08T20:06:00.000-07:002010-07-19T07:07:54.970-07:00<div>ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਸਤਰਾਂ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਬੱਲ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਤ 31-3-88 ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਾ ਕੁ ਬਾਅਦ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਖ਼ਤ ਦਾ ਉਹੋ ਹਿੱਸਾ ਉ<a href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERbxubuFII/AAAAAAAAAOs/tBJZn6jJYQw/s1600/Warayam+Singh+Sandhu.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5495618355134862466" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 213px; CURSOR: hand; HEIGHT: 193px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERbxubuFII/AAAAAAAAAOs/tBJZn6jJYQw/s400/Warayam+Singh+Sandhu.jpg" border="0" /></a>ਧਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਨਾਲ 'ਤੇ ਮਹਿਬੂਬ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ 'ਅਫ਼ਸੋਸ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਤ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਛਪਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼' ਦੇ 27 ਫਰਵਰੀ ਦੇ 'ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਐਡੀਸ਼ਨ' ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਹੈ।<br /><br />--ਮੈਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਤਰਸ ਆਇਆ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਬੇਰਹਿਮ ਸਮੇਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਾਸ਼ ਈਮਾਨਦਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕਟ ਲੱਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਣਾ ਗ਼ਲਤੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਤਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਾਤਲ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਰਹਿਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦਾ ਲਹੂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਈਮਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਰਹਿਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।-- <em>ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ-ਗੜ੍ਹਦੀ ਵਾਲਾ 31-3-88</em><br /><br />ਮੇਰੀ ਅਲਪ-ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਤ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਹੱਕ-ਬ-ਜਾਨਬ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਬੂਬ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ 'ਈਮਾਨਦਾਰ' ਤਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ 'ਈਮਾਨਦਾਰੀ' ਨਾਲ ਧਿਰ ਬਣ ਕੇ ਖਲੋਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ 'ਕਾਤਲ ਧਿਰ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੀੜ' ਨਾਲ ਖਲੋਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 'ਈਮਾਨ' ਦੇ 'ਕਿਸੇ ਹੋਰ' ਨੁਕਤੇ 'ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਉਸਦੀ 'ਈਮਾਨਦਾਰ' ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਦਾ 'ਐਕਸ਼ਨ' ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਛੋਟਾ ਆਖਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਬੇਸਮਝ' ਆਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ 'ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਬਜ਼' ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲ ਦੇ ਦਰਦ' ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸਣ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਹਿਬੂਬ ਕਹਿੰਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਨੇ 'ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾ ਕੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਫ਼ਲ਼ ਉਸਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਸੀ!' ਮਹਿਬੂਬ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ <strong>'ਪਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਅਣਆਈ-ਮੌਤ ਮਰਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ!'</strong><br /><br />ਪਾਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ <em>'ਅਫ਼ਸੋਸ</em>' ਵੀ 'ਈਮਾਨ' ਦੇ ਓਸ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੋਂ 'ਪਾਸ਼ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ' ਨੂੰ '<em>ਈਮਾਨਦਾਰੀ</em>' ਆਖਣਾ ਵੀ ਐਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੇਰ-ਫ਼ੇਰ ਹੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਏਥੇ 'ਈਮਾਨਦਾਰੀ' ਦੇ ਅਰਥ 'ਮੂਰਖ਼ਤਾ' ਨਿਕਲਦੇ ਜਾਪਦੇ ਨੇ।<br /><span class=""></span><br /><span class=""></span>ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਕ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ' ਕਰ ਕੇ ਜਾਣੇ ਤੇ ਪਰਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ 'ਸਿੱਖੀ' ਤੇ ਉਸਦਾ <em>'ਦਰਦਮੰਦ ਦਿਲ'</em> ਵੀ ਲੋਕ ਵੇਖ ਲੈਣ। -<strong>ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ</strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1803193075620862706?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-15883017848475713422010-07-01T20:13:00.000-07:002010-07-01T20:58:40.404-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TC1cfETjzLI/AAAAAAAAAOM/WBLbD6BGn_k/s1600/DSC_0161f.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 266px; height: 400px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TC1cfETjzLI/AAAAAAAAAOM/WBLbD6BGn_k/s400/DSC_0161f.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5489145209635982514" border="0" /></a><span style="font-style: italic; color: rgb(255, 153, 0);font-size:130%;" ><br />ਜੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ- ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ </span><br /> <span style="font-weight: bold; color: rgb(255, 204, 204);font-size:100%;" ><br /> ਮੁਲਾਕਾਤੀ – ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼ </span><br /><br />ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ ਇੱਕ ਅਣਲਿਖਿਆ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਹੈ।ਬਿਨ ਰੁਕਿਆਂ ਤੁਰੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਾਂਅ।ਸ਼ਬਦ,ਸਟੇਜ ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਉਸਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਨੇ।ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਛੁਪੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਨ ਵਿੱਚ ਬੇਤਰਤੀਬ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਹਿਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਕਰੂਰ ਹਾਸਾ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਬੜੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ।ਮੰਗਣ ਲੱਗਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਕਾਹਦੀ ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਹੈ।ਲੇਕਿਨ ਰੋਟੀ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਏਨਾਂ ਕੁ ਕਹਿਕੇ ਮਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ‘ਜਾਹ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ੇ’।<br />ਏਨੇ ‘ਉੱਚੇ ਕੱਦ’ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਾਂ ‘ਚੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।ਪਹਿਲੀ ਮਿਲਣੀਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਊੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਲਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤੁਰੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਸੀ।ਰਾਣਾਂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਲਦੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਸ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਵਰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਉ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੈ ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ :-<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ<br /> ਅਜਿਹਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਮੰਚ ਉੱਪਰ ਆਮ ਜਾਂ ਖਾਸ ਸਮਾਜਿਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮੈਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਲਜ ਬਰੜਵਾਲ (ਧੂਰੀ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ<br /> ਪਲੱਸ ਟੂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ।ਆਡੀਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੈਂ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨਾਟਕ ਟੀਮ ਦਾ ਖੂੰਜੇ ਲੱਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।ਵੈਸੇ ਮੈਂ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਚ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੰਢ ਲਿਆ ਸੀ।ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣੀਂ,ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨੇਂ,ਗੁਰੁ ਘਰ ਜਾਕੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣੇਂ, ਰਾਮਲੀਲਾ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾਂ। ਪਰ ਅਸਲ ਨਾਟਕੀ ਸਫਰ ਮੇਰੇ ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਨਾਟਕ ‘ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ’ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਮਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਆਮ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕੀਤਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਹੜਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜਿਉਂਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ? ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਸੀ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਰਾਮਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪਨਖਾ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰੋ: ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ<br /> ਨਾਟਕ ‘ਅੰਨ੍ਹੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ’ ਵਿਚਲੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਉਸਵਕਤ ਏਨੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਾਰੀਫ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਸੰਗਦੇ ਸੰਗਦੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਅੰਦਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?<br /> <span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੈਂ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ<br /> ਰਿਹਾਂ।ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਤਰੱਦਦ ਜਾਂ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਵਿੱਚ ਆੱਨ ਆਫ ਐਕਟਰ ਹਾਂ,ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਕਤ ਰੱਜਵੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾਕੇ ਵੀ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਭੁੱਖੇ ਬੈਠੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀਂ ਨਾਲ ਸਟੇਜ ਉੱਪਰ ਜਿਊਂ ਕੇ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਕੱਦ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਚ ਉੱਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਜਿਊਂਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਤਮ ਸਕੂਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੰਚ ਉੱਪਰ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਅੱਧ ਚਾਨਣੀਂ ਰਾਤ’ ਦਾ ਪਾਤਰ ਰੁਲਦੂ ਨਿਭਾਕੇ ਬੜਾ ਸਕੂਨ<br /> ਮਿਲਿਆ।ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਸੀਂ ਰੈਪਰਟਰੀ ‘ਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਖੇਡਿਆ। ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਸੀ ਭਾਬੀ ਮੈਨਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ‘ਕਾਕਾ’। ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ [<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਥੀਏਟਰ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਂ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਬਦਲਾਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ?<br /><span style="font-weight: bold;"> ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੇਰੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਈ ਹੀ ਥੀਏਟਰ ਨੇ ਹੈ।ਮੈਂ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ<br /> ਸਕਦਾ।ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਹੈ।ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ ਕੁੱਝ ਵਧੀਆ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਨਿੱਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋ,ਲੇਖਕ ਹੋ, ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਜ਼ਿਲ ਛੂਹਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;"> ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ </span>-ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ,ਕਾਮਨਾਂ ਅਤੇ ਇਰਾਦਾ ਹੈ।ਹਾਂ ਲਿਖਣਾਂ ਬਾਦਸਤੂਰ<br /> ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਨਾਟਕ ਕੀਤੇ ਉਹਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮੰਚਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ </span> -ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਖੁਦ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਐਕਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ‘ਫੰਦੀ’ ਤੇ ਦੂਜਾ ੧੯੯੫ ‘ਚ ਪਾਸ਼ ਦੀ<br /> ਪੋਇਟਰੀ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਕੰਪਾਈਲ ਕੀਤਾ ਸੀ-‘ਉਦਾਸ ਪਹਿਰ ਦੀ ਸਾਂ ਸਾਂ’। ਇਸਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਮੰਚਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦੈ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਜੇਕਰ ਉਸਤਾਦ-ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇਂ ਉਸਤਾਦ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ<br /> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੈਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ,ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤ ਅਤੇ<br /> ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸਭ ਮੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਨੇ।ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ। ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਿਊਣਾਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾਂ।ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿ ਇਹਦੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾਂ।ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਸਿਨੇਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਵੇਖਦਾਂ।ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਉੱਪਰ ਇੱਕਸਾਰ ਹੋਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।ਇਸ<br /> ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਚੱਲੀ ਹੋਈ ਦੁਕਾਨ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਕਟਰ ਲਈ ਥੀਏਟਰ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਥੀਏਟਰ ਮੇਰਾ ਰਿਆਜ਼ ਐ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਮੇਰੀ ਦੁਕਾਨ ਐ।ਵੱਡੀ ਦੁਕਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੀ ਆਡੀਐਂਸ ਦਿੰਦੀ ਐ।ਸਕਰੀਨ ਉੱਪਰ ਜੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਿਖਾਵੇਗਾ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਉੱਪਰ ਜੋ ਮੈਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ ਉਹ ਦਿੱਸੇਗਾ।ਸਟੇਜ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਿਸਪਾਂਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਦੇਰ ਬਾਦ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਪਹਿਲਾਂ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਫੇਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਆਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span>-ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤਾਂ ਸੀਗੀ ਹੀ।‘ਦਿਲ ਆਪਣਾਂ ਪੰਜਾਬੀ’ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ<br /> ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੇਤੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੰਬਰ ਲੈਕੇ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੋਵਾਂ ਹੀ ਹੋਵਾਂ।ਨੰਬਰ ਕਿੰਨੇ ਲੈਕੇ ਪਾਸ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨੀਂ ਪਰ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਹੁਣ ਤੱਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ‘ਗੱਲ ਬਣਜੂ’<br /> ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਜਿਊਂਦਾ ਕੀਤਾ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span>-ਫਿਲਮਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਕਰ ਲਈਆਂ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਲ ਆਪਣਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ‘ਲੱਕੜਚੱਬ’ ਨੇ ਹੀ<br /> ਦਸਤਕ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲ ਬਣਜੂ ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਸਿਨੇਮਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹਿਮ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਹਿਮ ਨੇ।ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਰਿਆਜ਼ ਲਈ ਥੀਏਟਰ।ਬਾਕੀ <br /> ਸਟੇਜ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਮੇਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਮੈਂ ਲੱਕੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰਦਾਂ, ਸਟੈਂਡਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ। ਕੱਲਾ ਈ ਮੇਰੀ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਓਥੇ ਵੀ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਐ।ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਨੇ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਆਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ<br /> ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾਂ ਕੀਤਾ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਮੁਆਫ ਕਰਨਾਂ ਫੁਕਰਾ ਨਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾਂ ਇਸ ਇਕੱਲੇ ਸੁਆਲ ਉੱਪਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਸੋ<br /> ਦਰਵੇਸ਼ ਜੀ ਸੁਆਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੱਸ ਏਨਾਂ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ---ਮੁਖਾਲਫਤ ਸੇ ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਔਰ ਸੰਵਰਤੀ ਹੈ,ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕਾ ਬੜਾ ਅਹਿਤਰਾਮ ਕਰਤਾ ਹੂੰ ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਊਣਤਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਾਰਕੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕਿਵੇਂ<br /> ਪੁਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;"> ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਸਿਨੇਮਾ ਹੁਣ ਤਕਨੀਕ ਪੱਖੋਂ ਪਰਪੱਕ ਅਤੇ ਸੁਲਝੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਬੁਲੰਦੀ ਦੀ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰ ਕਦਮ ਵਧਾ<br /> ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਟੇਜ ਦੇ ਕਾਮੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇਂ ਸਫਰ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਥਕਾਵਦ ਦੇ ਤੁਰੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਥੀਏਟਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਹੈ ਮੇਰੀ।ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੈੜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੰਗਕਰਮੀਂ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੁਲੰਦੀ ਵੱਲ ਲੈਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ।<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਕਿਹੜਾ ਸੁਪਨਾਂ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਿਕਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ<br /> ਸਕਿਆ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span>-ਸੁਪਨੇ ਹਰ ਦਿਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਨੇ।ਸੱਚ ਦੱਸਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਨ ਨਹੀਂ ਪਰ ਤਸੱਲੀ ਕਦੇ ਹੋਣੀਂ ਨਹੀਂ ।ਜਿਸ ਦਿਨ ਤਸੱਲੀ<br /> ਹੋਈ ਉਸ ਦਿਨ ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ ਖਤਮ।ਮੈਂ ਹੀ ਕਦੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ‘ਮੈਂ ਮਿੱਟੀ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਮਿੱਟੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਉਸਾਰੀ ਮੈਂ’<br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span>-ਦਿਲ ਆਪਣਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਿੱਟੀ ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਹਸ਼ਰ, ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ, ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ, ਮੈਂ ਤੂੰ ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ, ਰੱਬ ਨੇ<br /> ਬਣਾਈਆਂ ਜੋੜੀਆਂ, ਮਹਿੰਦੀ ਵਾਲੇ ਹੱਥ, ਲੱਗਦੈ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਖੀਆਂ ਉਡੀਕਦੀਆਂ, ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ,<br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਸੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਵੋਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ, ਸਰਪੰਚ, ਇੱਕ ਕਬੱਡੀ ਇੱਕ ਮੁਹੱਬਤ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਛੇਵਾਂ ਦਰਿਆ, ਏਕਨੂਰ, ਚੰਨਾਂ<br /> ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ……<br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span> -ਜੇ ਮੈ ਗਲਤ ਨਾਂ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਪਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ<br /> ਹੋਣਗੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਾਣਾਂ ਰਣਬੀਰ</span> -ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਬਰੇਕ ਲੇਖਕ ‘ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ.ਦੇ’ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ‘ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ’ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ ਨੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨਗੀਆਂ।<br /><br /> ੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-1588301784847571342?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-44140575441526371052010-06-29T17:47:00.000-07:002010-07-04T05:18:30.400-07:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TCqY8J-vIhI/AAAAAAAAAN8/SAeFxkQmTdg/s1600/Ravinser+Ravi+5.jpg"><img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TCqY8J-vIhI/AAAAAAAAAN8/SAeFxkQmTdg/s400/Ravinser+Ravi+5.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5488367255142998546" border="0" /></a><br /><br /><span style="color: rgb(255, 153, 102);font-size:130%;" ><span style="font-weight: bold;">ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਜਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ! ਇਸ ਦੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਹਿਜ ਆਮਦ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ - ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span></span><br /><br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਯਾਰੀ ਕਦੋਂ. ਪਈ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣਦਿਆਂ! ਮਾਂ ਮੇਰੀ, ਜੀ, ਵੱਸਕੇ, ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਭਿੱਜਕੇ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ!ਸਿਆਲਕੋਟੀ ਮਾਹੀਆ, ਛੱਲਾ ਤੇ ਟੱਪੇ, 95 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਗਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ! ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਦੀ ਵੀ ਸੁਹਣੀ ਜਾਚ ਤੇ ਸੂਝ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਇਕ ਸਹਿਜ ਪਛਾਣ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਪਏ ਹਨ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਰਚਨਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਮੈਂ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸਦਾ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਸ਼ਾਡੇ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੋਰੀ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ! ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੀ ਘਾਟ ਬਹੁਤ ਰੜਕਦੀ ਹੈ! ਕਿਸੇ ਪਰਚਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਇਹ, ਮਕਾਨਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿਚ, ਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ! ਮੇਰੀ ਪੂਰਵ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ-ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ! ਇਹ ਫਰਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਜਿਊਂਕੇ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ! ਇਸ ਲਈ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿੱਦਤ ਤੇ ਤੀਖਣਤਾ ਭਰੇ ਟਕਰਾਓ ਦਾ ਆਉਣਾ ਇਕ ਸੁਭਾਵਕ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਸੀ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਅਰੇਂਜਡ ਮੈਰੇਜ(ਜੁਗਾੜ ਵਿਆਹ) ਦੀ ਮੁਕਲਾਵੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਰਗਾ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਣਜਾਣਿਆਂ, ਅਜਨਬੀ ਤੇ ਅਣਸਮਝਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ…. ਅਨੁਭਵਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ! ਘੁੰਡ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਾਰੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਹੁਸਨ ਦੇ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ! ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਕੰਵਾਰੇ ਪਲਾਂ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੰਦ ਮੰਦ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਹੋਣਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਇਕ ਚੰਗਾ ਪਾਠਕ ਹੀ, ਇਕ ਚੰਗਾ ਲੇਖਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਚੁੱਭੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰ ਜਾਏਗਾ! ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪਾਰ-ਭਾਸ਼ੀ ਅਧਿਅਨ ਲਾਜ਼ਮੀਂ ਹੈ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ! ਦਰਸ਼ਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ!<br />ਪਾਰ-ਭਾਸ਼ੀ ਅਧਿਅਨ ਅਜੋਕੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਣ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਸਾਹਿਤ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ, ਸਫਰਨਾਮਾਂ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ…ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਮੈਂ ਸਭ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਬਹੁ-ਵਿਧ ਲੇਖਕ ਹਾਂ! ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਸੀ, ਫਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਯੂਨਾਨੀ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪਿਆਈ, ਏਸ਼ੀਅਨ, ਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ! ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ, ਕੀਨੀਆਂ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੰਗਿਆਈ(ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ) ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਵੀ! ਸ਼ਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨਾਂ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਲਿਖਣਾਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਟ ਸਕਦੀਅਾਂ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨ! ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੱਦੋਂ ਅੱਗੇ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੀ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਲ ਵਧਦੀ ਗਈ!ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਮਸਾਂ ਖਪ ਸਕਣਗੇ! ਟਾਲਸਟਾਏ, ਗੋਰਕੀ, ਚੈਖਵ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ, ਪਾਸਤਰਨਾਕ, ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਨ, ਸਾਰਤ(ਰ), ਕਾਮੂੰ, ਕਾਫਕਾ, ਹੈਨਰੀ ਮਿਲਰ, ਸਿਮਨ ਡੀਬੁਆ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ, ਪਿੰਟਰ, ਇਬਸਨ, ਡੀ. ਐਚ ਲਾਰੈਂਸ, ਜਾਨ ਔਜ਼ਬੋਰਨ, ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਮਿਲਟਨ, ਬਰਾਊਨਿੰਗ, ਬਲੇਕ, ਯੇਟਸ, ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ, ਕਿੰਗਜ਼ਲੇ ਏਮਸ, ਐਲੀਅਟ, ਐਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ, ਲਾਰੰਸ ਡਿਊਰੈਲ, ਬਰੈਖਤ, ਸੈਮ ਸ਼ੈਪਰਡ, ਟੈਨੇਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਸਮਰਸੈਟ ਮਾਅਮ, ਪਾਸਤਰਨਾਕ, ਐਲਨ ਪੈਟਨ, ਚਿਨੂਆ ਅਚੇਬੀ, ਵੋਲੇ ਸੋਯਿਨਕਾ, ਅਗੇਯ, ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ, ਡਾ. ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ, ਬਚਨ, ਜਗਦੀਸ਼ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਯਾਲ ਸਕਸੇਨਾ, ਕੁਮਾਰ ਵਿਕਲ, ਗਾਲਬ, ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਮੀਰਾ ਜੀ, ਡਾ. ਵਜ਼ੀਰ ਆਗਾ, ਨ.ਮ. ਰਾਸ਼ਦ, ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਦਮੋਦਰ, ਵਾਰਸ, ਹਾਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ, ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਕਾਲੇਪਾਣੀ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ, ਸ.ਸ.ਮੀਸ਼ਾ, ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ……ਕਿਸ ਕਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵਾਂ? ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀਂ ਲਿਸਟ ਹੈ! ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਫਲਸਫੇ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਟੇਜ-ਕਰਾਫਟ ਦਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਹੈ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-“ਅਭੀ ਤੋ ਇਬਤਿਦਾੲੇ ਇਸ਼ਕ ਹੈ……..ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਣਕੀਤਾ ਪਿਆ ਹੈ! ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਖੜੋਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ! <br /><br />“ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪੌਣ ਚੱਲੇ, ਪਾਣੀ ਚੱਲੇ, ਮੇਰੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਚੱਲੇ…….ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ”…..<br />…………………………………………………<br />“ਕਲਾਕ ਨੇ ਹੁਣੇ, ਹੁਣੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਵਜਾਈ ਹੈ!<br />ਆਰਜ਼ੂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਤੇ ਹੋਂਦ, ਹੋਣ ‘ਤੇ ਆਈ ਹੈ”<br />………………………………………….<br />“ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਰੁਕੋਗੇ ਨਹੀਂ……<br />ਸ਼ਿਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼<br />ਬਾਜ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,<br />ਚੁੰਜ ਤੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ”<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾਂ ਬਾਣਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਕਵਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ, ਆਪ ਹੀ ਆ ਘਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕੰਨੋਂ ਪਕੜ ਕੇ ਲਿਖਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ! ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀ, ਸਫਰਨਾਮਾਂ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯੰਤਰਨ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ! ਬਹੁਤ ਕੁਝ, ਲਿਖਕੇ, ਸੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ! ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ! ਇਸ ਲਈ ਧੀਰਜ, ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ, ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ! ਲੇਖਕ ਨਾ ਲਿਖਕੇ ਵੀ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ:<br />“ਸ਼ੋਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਚੁੱਪ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਹਿ ਗਏ!<br />ਆਪਣੇ ਜੇਡੀ ਕੱਥਦੇ ਕੱਥਦੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਜੇਡੀ ਕਹਿ ਗਏ!”<br /><br />ਆਪਣੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><br />“ਬੀਮਾਰ ਸਦੀ” ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਦੇ ਤਿੰਨੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਤਿੰਨ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ….ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਮੈਰਾਥਾਨ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿਚ! ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਧਕੇ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ! ਕਹਾਣੀ ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ! ਹਰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਵਜੂਦ ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ …..ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤਕਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ! ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਵਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ! ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮੱਲੋ ਮੱਲੀ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ! ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਜਨਮ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!<br />ਏਥੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ! ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ:“ਬੀਮਾਰ ਸਦੀ”, ਮੈਂ ਕੀਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, 1973 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1974 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ! 1976 ਵਿਚ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ ਵੀ ਗਿਆ! ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਪੁਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ੋ ਕੀਤੇ! ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਸੀ ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: “ਦਰ ਦੀਵਾਰਾਂ”, ਜੁ ਮੈਂ ੮ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1981 ਵਿਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ! ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: “ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੁਪਹਿਰ”, ਮੈਂ 1983 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ! ਇਹ ਤਿੰਨੇਂ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਮੇਰੀ ਥੀਮਕੀ ਤਿੱਕੜੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰੈ-ਲੜੀ“ਸੂਰਜ ਨਾਟਕ” ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੁ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ! ਇਹ ਤਿੰਨੇਂ ਨਾਟਕ ਮਿਲਕੇ, ਇਕ ਵਡੇਰੀ ਕੈਨਵਸ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰੈ-ਲੜੀਏ ਮਹਾਂ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ!<br />ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਨੌਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਮੈਂ “ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ” ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ 1990 ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ! ਪਰ ਦਸਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ: “ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ” ਲਿਖਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੇ 15 ਵਰ੍ਹੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਈ ਤੇ ਇੰਜ ਇਹ 2005 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ! ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ “ਚੌਕ ਨਾਟਕ” ਅਤੇ “ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ”, ਇੱਕੋ ਵਰ੍ਹੇ, 1984 ਵਿਚ, ਉੱਤੋੜਿਤੀ ਲਿਖੇ ਗਏ! ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਜਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ! ਇਸ ਦੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਹਿਜ ਆਮਦ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ!<br /><br /><span style="font-weight: bold;">ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰਵ-ਨਿਸ਼ਚਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ! ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅੰਤ! “ਬੀਮਾਰ ਸਦੀ” ਦੀ “ਮੱਧਿਕਾ” ਦੋਹਾਂ ਐਕਟਾਂ/ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਗਰਾਜ ਵਿਚ ਕਾਰ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ! ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ “ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ” ਦਾ ਅੰਤ ਤਿੰਨ ਕੁ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ! ਸ਼ਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਰਚਨਹਾਰੇ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ! ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਕਦੋਂ ਪੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੋਧੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਕਈ ਵਾਰੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ……ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ….ਤੇ ਅਧੂਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਕੇ, ਵਸਤੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਵਿੱਥ ਤੋਂ ਵੇਖਣਾ, ਪਰਖਣਾ, ਘੋਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਇਸਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਫਾਰਮੂਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ! ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ! ਲੈੱਟ ਇਟ ਟੇਕ ਇਟਸ ਟਾਈਮ! ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਖਵਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਸੋਧ ਸੁਧਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br />ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ-ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਕਈ ਕੁਝ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ, ਇਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਅੰਬਾਂ ਵਾਂਗ!ਟਪਕੇ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੱਕਿਆ ਫਲ ਖਾਣਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਚਨਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਏ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਜਦੋਂ ਤਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ! ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਪਰੂਫ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ!<br />ਇਕ, ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ… ਹੇਠਾਂ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਫੁਟ ਨੋਟ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ! ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਇਕ ਸੰਪੂਰਨ(ਪਰਫੈਕਟ) ਰਚਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ,<br />ਅਭਿਆਸ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ! <br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ? ਜਾਣੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ! ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਜੇ ਹੋਰ ਸੋਧ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਹਿਚਕਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ! ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਐਸੀ ਸੋਧ ਸੰਬੰਧੀ ਫੁਟ ਨੋਟ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ! ਗੀਤ ਨਾਟਕ “ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ” ਦਾ ਇਕ ਪੂਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਨਵਾਂ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੇ ਐਡ ਕੀਤਾ ਸੀ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਉੱਪਰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਅਸਰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਪ੍ਰੌਢ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਰਾਏ ਦਾ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ! ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਆਗਾਮੀਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਛਾਪ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਸਾਹਿਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਹੈ , ਇਸ਼ਕ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ! ਇਸ਼ਕ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਏਸ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਗਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ! ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਰਚਨਾ, ਰਚਨਹਾਰੇ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਆਪਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ! ਸਾਹਿਤ ਮਾਰਗ ਹੈ ਤੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ! ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾਂ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿਸਟਰਬ ਹੋਏ, ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਕਜ਼ਾਨ ਜ਼ਾਕਸ ਦਾ ਨਾਵਲ “ਜ਼ੋਰਬਾ ਦ ਗਰੀਕ”! ਕਯਾ ਬਾਤ ਹੈ! ਕੁਝ ਵੀ ਨੈਗੇਟਿਵ ਨਹੀਂ! ਜਾਨ ਔਜ਼ਬੌਰਨ ਦਾ “ਰੂਮ ਐਟ ਦ ਟੌਪ” ਵੀ ਕਮਾਲ ਸੀ! ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਨਾਇਕ(ਐੁਂਟੀ ਹੀਰੋ) ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਬਹੁਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਜੋ ਸੱਚਾ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਵੇ! ਕਲਾਤਮਕ ਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਜ-ਸੁਹਜ ਹੋਵੇ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਘਰ ਘਰ ਪੁਚਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਜੁਗਤ ਘੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਇਹ ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਸੇਲਜ਼ਮਨ ਦਾ ਹੈ! ਬੌਧਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਉੰਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਠਕ ਹਨ! ਅਕਾਦਮਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅੱਜ ਕਲ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਬਹੁਤ ਖਟਕਦੀ ਹੈ! ਉਹ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪ੍ਰੌਢ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀ/ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ! ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ-ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਹੈ੧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਹੁਤ ਸੌੜੀ ਹੈ! ਬਹੁ-ਵਿਧ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਠਕ ਬਣ ਸਕਣਗੇ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਗੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹੋ!<br /><span style="font-weight: bold;"><br />ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼</span>-ਲੇਖਕ, ਪਾਠਕ, ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?<br /><span style="font-weight: bold;">ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ</span>-ਇਹ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਮੀਡੀਏ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ! ਕਮਰਸ਼ੀਅਲਜ਼ ਤੇ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਮੈਂਟ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੈ! ਈ-ਬੁਕ ਤੇ ਵੈਬ-ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ! ਹੁਣ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਡੀਓ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਕਨਵਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ! ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰਸਾਰ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਨੂੰ ਹੱਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ! ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ! ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦਿਓ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਏਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿਓ! ਪ੍ਰਿੰਟ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਨ-ਪ੍ਰਿੰਟ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਵਰਤਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-4414057544152637105?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-77382701666428375742010-06-24T20:53:00.000-07:002010-07-19T07:28:21.691-07:00<div><a href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERe89aVfXI/AAAAAAAAAO8/8cTIrk-3bvY/s1600/TON_3016+c.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5495621846669032818" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 230px; CURSOR: hand; HEIGHT: 400px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERe89aVfXI/AAAAAAAAAO8/8cTIrk-3bvY/s400/TON_3016+c.jpg" border="0" /></a> ਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜ ਕਾਕੜੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਵਾਕਫ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਗੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ 24 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਤੌਰ ਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਕੋਈ 900 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚੌਵੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਗੀਤ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਂ ਮਾਤਰ ਹੀ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅੰਦਰਲਾ ਬਾਗੀ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਗੀਤਕਾਰ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ 'ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅੱਖ' ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਏ ਉਹਨਾਂ ਬਾਗੀ<a href="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEReYoUqMlI/AAAAAAAAAO0/TpP0l3b97fg/s1600/Amrider+Gill,+Harinder+Bhullar+&amp;+Raj+Kakra.JPG"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5495621222532788818" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 315px; CURSOR: hand; HEIGHT: 193px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TEReYoUqMlI/AAAAAAAAAO0/TpP0l3b97fg/s400/Amrider+Gill,+Harinder+Bhullar+%26+Raj+Kakra.JPG" border="0" /></a> ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਲਾਵਾ ਟੇਪ 'ਪੰਜਾਬੀਓ ਚਿੜੀ ਬਣਨਾ ਕਿ ਬਾਜ਼' ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਬਣ ਕੇ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ ਹੈ। ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗੀਆਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪਲੇਠੀ ਟੇਪ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੂਬ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੀ ਗਈ ਇਸ ਟੇਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋੜੀ ਅਨੂ-ਮਨੂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੇਪ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਜਾਂ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜੀ ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਸ ਟੇਪ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੇਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਜਿਗਰੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਟੇਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਰ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਟੇਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ 'ਤੂਫ਼ਾਨ' ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਟੇਪ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਟੇਪ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸ਼ੇਅਰ 'ਰੂੰ' ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ-<br /><div><div><div>ਸਾਡੀ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਝੰਡੇ, ਇਹ ਇਨਾਮ ਸਾਨੂੰ ਵੰਡੇ </div><div>ਤੇਰੇ ਰਾਹਵਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬ, ਵੈਰੀ ਬੀਜ ਗਿਆ ਕੰਡੇ </div><div>ਉਹਨਾਂ ਕਾਣੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਉੱਠਦਾ ਏ ਧੂੰ </div><div>ਜੀਹਤੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਨੀਂ ਜਾਂਦਾ ਲੈ ਲੋ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂੰ </div><div>ਟੇਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ 'ਬਾਜ਼' ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸਿੱਧੇ-ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ- </div><div>ਦੁਨੀਆਂ ਜੀਹਨੂੰ ਤਖਤ ਬਿਠਾਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਵਤਨ ਵੇਚ ਕੇ ਖਾਵੇ </div><div>ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਵੇ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਾਜ </div><div>ਓਸ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਬਾਜ਼। </div><div>ਟੇਪ ਵਿਚਲੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ੇਅਰ 'ਭਗਵਾਨ' ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਲਾਲਚੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ-</div><div>ਲੋਕੀਂ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵੇਚ ਗਏ, ਹੱਟੀ ਸਣੇ ਸਮਾਨ ਵੇਚ ਗਏ </div><div>ਜੱਟਾ ਤੇਰੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿਕੀ ਨਾ, ਨੇਤਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵੇਚ ਗਏ</div><div>ਅਸੀਂ ਤਿਰੰਗੇ ਖਾਤਰ ਮਰ ਗਏ, ਉਹ ਕੱਫ਼ਣ ਦਾ ਥਾਨ ਵੇਚ ਗਏ</div><div>ਰਾਜ ਕਾਕੜੇ ਲਾਲਚ ਵਧ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵੇਚ ਗਏ। </div><div>ਗੀਤ 'ਮਧਾਣੀਆਂ' ਜੋ ਕਿ ਲੋਕ-ਗੀਤ 'ਮਧਾਣੀਆਂ' ਦੀ ਹੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਇਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ-</div><div>ਮਧਾਣੀਆਂ</div><div>ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੁਰੀ, ਰਹੀਂ ਬਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਿਆ ਪਾਣੀਆਂ</div><div>ਪੋਣੀ</div><div>84 ਦਿਆਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਰ ਜਾਣਾ ਏਂ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। </div><div>ਟੇਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੇ ਗੀਤ 'ਜਿੰਦੇ' ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਨੋ-ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਬੇਕਦਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ-</div><div>ਖਿੰਡ ਗਏ ਪੱਤੇ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਈ ਡਾਲੀ, ਰਹਿ ਗਏ ਮਗਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਖਾਲੀ</div><div>ਉੱਡ ਗਏ ਦੂਰ ਪਰਿੰਦੇ ਵੇ ਬੀਬਾ ਕਦੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣਗੇ, ਜਿਹੜੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲਾ ਗਿਉਂ ਜਿੰਦੇ, ਵੇ ਬੀਬਾ ਕਦੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣਗੇ। </div><div>ਟੇਪ ਵਿਚਲਾ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮੈਟਰ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਟੇਪ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਦਿਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਬੀ ਵੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਟੇਪ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜਿਗਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। </div><div>ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲ ਪਾਰੀ ਖੇਡਣ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਅਜਿਹੀ ਟੇਪ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਰੋਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਤਾਂ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਕਤ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ ਪਰ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਇਹ 'ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ' ਰੂਪੀ ਟੇਪ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਰਾਹ-ਦਸੇਰਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ <span class="">।<img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5495622831383099282" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 108px; CURSOR: hand; HEIGHT: 113px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_HnAg490KxQg/TERf2Rwdt5I/AAAAAAAAAPM/8LE4vOC07C4/s400/Harinder+Bhullar...jpg" border="0" /></span> <strong>ਹਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ</strong></div></div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9199661417352815970-7738270166642837574?l=adab-lok.blogspot.com' alt='' /></div>ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼http://www.blogger.com/profile/14854295728893202077noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-9199661417352815970.post-10894813071870220852010-06-17T19:40:00.000-07:002010-06-17T19:47:52.741-07:00ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹੌਲ ਵੀ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਕੁੱਝ ਦੋਗਲੇ। ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਭਾਵ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ । ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਅਕਸਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਭਾਵਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਕਸਰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਬੰਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ਼ ਘੱਟ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਵਧੇਰੇ । ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋਣਾ ਗੁਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਗੁਣ ਵੀ। ਗੁਣ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰਬਤ ਦਾ ਭਲਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ; ਔਗੁਣ ਬੰਦੇ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਛਲ਼ਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। overemotional ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਧੋਖੇ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ, ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਕਿੱਥੋਂ ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਫ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਬੰਦਾ ਬਣ ਜਾ ਬੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਆਦਮੀ 46 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਨੁੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਸਮਰਾਏ-ਜੰਡਿਆਲਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਲ ਰੁਚੀ ਵਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ 'ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ' ਅਤੇ 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਪਰਚੇ, ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਬਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਸਾਂ। ਬਿਨਾਂ ਘਰ-ਘਾਟ ਖਰੀਦੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੇਟਾ ਮੰਗਵਾ ਲਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਲਤੀ ਸੀ। 1967 ਤੋਂ 1981 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੱਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਸਜ਼ਾ ਮੈਂ ਹੀ ਭੁਗਤੀ ਹੈ।ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਰਗੇ ਮਿਤੱਰ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ " ਦੇਖ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਵੀ ਇਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕ ਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਜ਼ਨਾਨੀ ਦਾ ਸੁਭਾ ਦੂਜੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਸਕੇ। ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਵੇਂ।"ਮੈਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ- " ਸੋਹਣ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਯਾਰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾਂ, ਕਲ੍ਹ ਹੀ ਜਦੋਂ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਥੋਂ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ---""ਬੱਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਸਭ ਜਾਣਦਾਂ" ਉਹ ਬੋਲਿਆ।"ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈ, ਫਿਰ ਆਪਾਂ ਘਰ ਦੇਖਣ ਚਲਦੇ ਹਾਂ" ਏਨਾ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਿਆ।ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਘਰ ਕਿੱਦਾਂ ਲਵਾਂਗੇ। ਘਰ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਚਲੋ ਫਿਰ ਚਲੀਏ ਘਰ ਵੇਖਣ, ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰ ਲਈਏ।"ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਅਸੂਲ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਰਿੱਪਲ ਰੋਡ ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਰਗੇਜ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 25 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੌ ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਲੋਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਿਰਫ ਵਕੀਲ ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਹੀ ਜਮਾ੍ਹ ਕਰਾਉਣੇ ਪੈਣੇ ਸਨ। ਸੋਹਣ ਨੇ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੱਤਾ "ਥੋੜੇ ਪੈਸੇ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਚਾਚੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕੇ ਵੇਖ ਲਾ।""ਨਾ ਬਈ" ਇੱਕ ਦਮ ਮੇਰੇ ਮੂਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।ਉਸ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, "ਦੇਖ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ, ਦਸ ਪੌਂਡ ਮੈਂ ਉਧਾਰੇ ਮੰਗ ਲਏ ਸਨ ਤਾਂ ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਫੁਫੜ ਨੂੰ ਝੱਟ ਜਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ-----""ਚਲ ਕੋਈ ਨਾ ਆਪਾਂ ਪਰਬੰਧ ਕਰ ਲਾਂਗੇ, ਤੇਰੇ ਮਾਸੜ ਵਰਗੇ ਬੜੇ ਬੰਦੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ ਜੋ ਪੌਂਡ ਦੀ ਪੂਛ ਨਾਲ਼ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਟੋਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਧਰਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਆਖਿਆ।ਪੰਜ ਸੌ ਪੌਡ ਸਾਨੂੰ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਖਰਚਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ ਜੋ ਸਾਰਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ਼ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਘਰ ਵਾਲ਼ੇ ਬਣ ਗਏ ਸਾਂ। ਕੁੱਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਖੇ ਹੈਂ ਹਾਲੇ ਕਲ੍ਹ ਆਇਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਘਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਦਿਲ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਯੋਗ ਵੀ। ਬੇਇਤਬਾਰੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਧਨੀ ਸੀ। ਦਿਲ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣ ਹੈ।ਕਈ ਵਾਕਿਫਕਾਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇ ਦਿਓ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ਼ ਨੇ ਵੀ। ਮਨ 'ਚ ਸੋਚਿਆ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕੀ ਫਇਦਾ? ਜਿਹਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਰਹਿ ਲਿਆ ਜਿਹੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਵਾੜ ਲਏ! ਪਰਵਾਰਿਕ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਲੋਭ ਬਾਦ ਵਿੱਚ । ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਦਾ ਖਾਨਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਬੇਵਸਾਹੀ ਤੋਂ ਊਣਾ ਸੀ।ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਾਈਆ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕੰਮ ਤੇ ਲੁਆ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੁੰ ਮਾਮਾ ਆਖਦਾ ਸੀ ਕਿਊਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਧਨੀ ਪਿੰਡ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਤਨਖਾਹ ਨਾਲ਼ੋ-ਨਾਲ਼ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫੁਫੱੜ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਨਹੀਂ, ਮਰਦ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।"ਏਨਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਕਿਹਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨਾਂ੍ਹ ਦਾ ਬੜਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮੋੜਦੇ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੱਗ-ਵੱਟ ਭਰਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਆਖ਼ਰ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬੁਲੇਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਨੰੜ ਖੁਰਦ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ੍ਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਕੱਢ ਲਈ। ਰਿਵਰ ਰੋਡ ਤੇ ਇੱਕ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਬਰੇਕਫਾਸਟ ਤੋਂ ਬਾਦ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੀਵਾਲ਼ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਆਉਂਦੇ ਸਾਰ ਹੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ-"ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮਾਮੀ ਤੇ ਨਿਆਣੇ ਏਨੇ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ? ਚਲੋ ਕਲ੍ਹ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਾਂ ਮਾਮੇ ਤੋਂ ਰਾਹਦਾਰੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿਆਣੇ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਡੈਡੀ ਵੀ ਰਾਹਦਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਮਾਮਾ ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜਾ ਲੱਕੀ ਏਂ। ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਜਿਹੜੇ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਦ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਾਂ ਲਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਆ।" "ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਤਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।" ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੋੜਵਾਂ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।"ਇਹ ਤਾਂ ਮਾਮਾ ਵਕਤ ਹੀ ਦੱਸੂ ਕਿ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕੀ ਕਰੇਗਾ! ਜਿਹੜੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ, ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਟਾਵਾਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।" ਸੋਹਣ ਨੇ ਜੁਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ "ਇੱਕ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਪੁੱਠੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ; ਅਖੇ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਾਂ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਥੋੜੈ! ਮਾਮਾ ਘਰ ਉਨਾਂ੍ਹ ਦੇ ਵੀ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਉਹਨੀਂ ਵੀ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਸੌ ਪੌੰਡ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ, ਐਵੇਂ ਉਨਾਂ੍ਹ ਦੇ ਚੱਕੇ ਚਕਾਏ ਇਹ ਵਸਦਾ-ਰਸਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮੁੜ ਜਾਣਾ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਹ ਦੱਸ ਪਈ ਉਹ ਆਪ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ? ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਆ, ਬਤਾਊਂ?" ਸੋਹਣ ਨੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ------!ਇੰਗਲੈਂਡ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਬਾਦ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕੰਗਣੀਵਾਲ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਾਲੰਧਰ ਜਾ ਰਿਹ ਸੀ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਸੋਹਣ ਦੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਆਏ, "ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਦੁਲੱਤਾ ਮਾਰ ਕੇ ਭਾਰਤ ਤਾਂ ਚਲੇ ਚਲਿਆਂ ਪਰ ਆਖਰ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣੀ ਆਂ।" ਕੰਗਣੀਵਾਲ਼ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚੇ ਨਿਕਲੇ, ਹੁਣ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਬਚਾ ਲਿਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗਰੀਬੀ ਨੇ ਖਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਨਿੱਜੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ । ਉਸ ਨਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਆਖਿਆ, ਦੇਖ ਗ਼ਲਤੀ ਜੋ ਹੋ ਗਈ ਸੋ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਆਵੀਂ ਤੇ ਵੇਖੀਂ ਆਪਣੀ ਆਂਟੀ ਨੂੰ, ਆਖਰ ਤਾਂ ਜੱਟੀ ਆ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਆ ਜਿਵੇਂ ਨੱਕਾ ਮੋੜਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ।""ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਓ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਹੈ, ਖੇਤੀ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖਕੇ ਪੱਠੇ ਪਾ ਛੱਡਦਾ ਸੀ।""ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨੀ ਖੇਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਥੋੜੇ ਚਿਰ 'ਚ ਆਪੇ ਸਿੱਖ ਜਾਣਾ ਏ। ਨਾਲ਼ੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਆਂ, ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗਭਰੂ ਆ।" ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਪਾਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਲੁਆਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਬਣਿਆਂ ਤੇ ਕਮਰਾ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਗ਼æਲਤੀ ਫਿਰ ਹੋ ਗਈ ਜਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਨਾ ਸਹੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਵਿਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖੁੰਡੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੋਚਿਆ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬੱਸ ਮੇਰੀ ਇਹੋ ਸੋਚ ਮੇਰੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਗਈ ਸੀ। ਆਖਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮੇਰੀ ਘਰ ਲੈਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ, ਹਵਾਈ ਟਿਕਟਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਖਰਚ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਝੱਟ-ਪੱਟ ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਪਰਵਾਨ ਵੀ ਕਰ ਲਏ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਵੀ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ"ਔਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀਦਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਨਾਮ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ।"ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਵੀਜ਼ੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ। ਫਾਰਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਡੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਕਲ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਟੇਟ ਮਨਿਸਟਰ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ-ਮਾਤਾ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਆਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਕਾਰ ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਂਨਾਂ੍ਹ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਾਰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ਼ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਹੀ ਆਖ ਸਕਿਆ-"ਅੰਕਲ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਬਿਜ਼ੀ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕਲ੍ਹ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣਾ, ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਸੁਨੇਹਾ?"ਸਾਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਬਬਲੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ 'ਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਚੁਣਦੀ ਰਹੀ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਬਲੀ ਦੇ ਜੀਜਾ ਜੀ, ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨੌਰਥ ਹੈਰੋ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਿਦਾ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ ਜੋ ਕੁੱਝ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸੀ।ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਝ ਗਏ। ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ । ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ,æ ਮੈਨੂੰ ਵੀ 750 ਪੌਂਡ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਖਰੀਦ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਸਿਰਫ 30 ਪੌੰਡ ਦੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਬਚ ਗਈ। ਜੰਜ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮੈਂ ਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਿਛਆ ਕਿ ਅਗਰ ਇਹ £720 ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ £600 ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਵੀ ਚੰਗਾ ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਕਤ ਦਾ £600, ਅੱਜ ਦੇ ਚਾਲ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਂਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਟਾਲ਼-ਮਟੋਲ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵਜੇ ਘਰ ਪੁਹੰਚਦਾ ਹ�